ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เปลี่ยนอะไรบ้าง

ในพระปรมาภิไธยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล คณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ (ตามประกาศประธานสภาผู้แทนราษฎร ลงวันที่ ๗ มีนาคม พุทธศักราช ๒๔๗๗) อนุวัตน์จาตุรนต์ อาทิตย์ทิพอาภา เจ้าพระยายมราช ตราไว้ ณ วันที่ ๕ มิถุนายน พุทธศักราช ๒๔๗๘ เป็นปีที่ ๒ ในรัชกาลปัจจุบัน โดยที่สภาผู้แทนราษฎรลงมติว่าเป็นการสมควรที่จะประกาศใช้ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา จึงมีพระบรมราชโองการ ให้ตราพระราชบัญญัติขึ้นไว้ โดยคำแนะนำและยินยอมของสภาผู้แทนราษฎร ดังต่อไปนี้ สารบาญ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ภาค ๑ ข้อความเบื้องต้น ลักษณะ ๑ หลักทั่วไป ๑ - ๑๕ ลักษณะ ๒ อำนาจพนักงานสอบสวนและศาล หมวด ๑ หลักทั่วไป ๑๖ หมวด ๒ อำนาจสืบสวนและ สอบสวน ๑๗ - ๒๑ หมวด ๓ อำนาจศาล ๒๒ - ๒๗ ลักษณะ ๓ การฟ้องคดีอาญาและคดีแพ่ง ที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา หมวด ๑ การฟ้องคดีอาญา ๒๘ - ๓๙ หมวด ๒ การฟ้องคดีแพ่งที่ เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา ๔๐ - ๕๑ ลักษณะ ๔ หมายเรียกและหมายอาญา หมวด ๑ หมายเรียก ๕๒ - ๕๖ หมวด ๒ หมายอาญา ส่วนที่ ๑ หลักทั่วไป ๕๗ - ๖๕ ส่วนที่ ๒ หมายจับ ๖๖ - ๖๘ ส่วนที่ ๓ หมายค้น ๖๙ - ๗๐ ส่วนที่ ๔ หมายขัง หมาย จำคุก หมายปล่อย ๗๑ - ๗๖ ลักษณะ ๕ จับ ขัง จำคุก ค้น ปล่อย ชั่วคราว หมวด ๑ จับ ขัง จำคุก ๗๗ - ๙๐ หมวด ๒ ค้น ๙๑ - ๑๐๕ หมวด ๓ ปล่อยชั่วคราว ๑๐๖ - ๑๑๙ ทวิ ภาค ๒ สอบสวน ลักษณะ ๑ หลักทั่วไป ๑๒๐ - ๑๒๙ ลักษณะ ๒ การสอบสวน หมวด ๑ การสอบสวนสามัญ ๑๓๐ - ๑๔๗ หมวด ๒ การชันสูตรพลิกศพ ๑๔๘ - ๑๕๖ ภาค ๓ วิธีพิจารณาในศาลชั้นต้น ลักษณะ ๑ ฟ้องคดีอาญาและไต่สวน มูลฟ้อง ๑๕๗ - ๑๗๑ ลักษณะ ๒ การพิจารณา ๑๗๒ - ๑๘๑ ลักษณะ ๓ คำพิพากษาและคำสั่ง ๑๘๒ - ๑๙๒ ภาค ๔ อุทธรณ์และฎีกา ลักษณะ ๑ อุทธรณ์ หมวด ๑ หลักทั่วไป ๑๙๓ - ๒๐๒ หมวด ๒ การพิจารณา คำพิพากษา และคำสั่งชั้นอุทธรณ์ ๒๐๓ - ๒๑๕ ลักษณะ ๒ ฎีกา หมวด ๑ หลักทั่วไป ๒๑๖ - ๒๒๔ หมวด ๒ การพิจารณา คำพิพากษา และคำสั่งชั้นฎีกา ๒๒๕ ภาค ๕ พยานหลักฐาน หมวด ๑ หลักทั่วไป ๒๒๖ - ๒๓๑ หมวด ๒ พยานบุคคล ๒๓๒ - ๒๓๗ ทวิ หมวด ๓ พยานเอกสาร ๒๓๘ - ๒๔๐ หมวด ๔ พยานวัตถุ ๒๔๑ - ๒๔๒ หมวด ๕ ผู้ชำนาญการพิเศษ ๒๔๓ - ๒๔๔ ภาค ๖ การบังคับตามคำพิพากษาและค่าธรรมเนียม หมวด ๑ การบังคับตาม คำพิพากษา ๒๔๕ - ๒๕๑ หมวด ๒ ค่าธรรมเนียม ๒๕๒ - ๒๕๘ ภาค ๗ อภัยโทษ เปลี่ยนโทษหนักเป็นเบา และลดโทษ ๒๕๙ - ๒๖๗ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๑๐ ในคดีมีอัตราโทษอย่างสูงเกินสามปีขึ้นไป ผู้ที่ถูกปล่อยชั่วคราวต้องมีประกัน และจะมีหลักประกันด้วยหรือไม่ก็ได้ ในคดีอย่างอื่นจะปล่อยชั่วคราวโดยไม่มีประกันเลย หรือมีประกัน หรือมีประกันและหลักประกันด้วยก็ได้ บัญชีแนบท้ายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ความผิดในกฎหมายลักษณะอาญา ที่มาตรา ๗๙ อ้างถึง ซึ่งราษฎรมีอำนาจจับได้โดยไม่ต้องมีหมาย ประทุษร้ายต่อพระบรมราชตระกูล มาตรา ๙๗ และ ๙๙ ขบถภายในพระราชอาณาจักร มาตรา ๑๐๑ ถึง ๑๐๔ ขบถภายนอกพระราชอาณาจักร มาตรา ๑๐๕ ถึง ๑๑๑ ความผิดต่อทางพระราชไมตรีกับต่างประเทศ มาตรา ๑๑๒ ทำอันตรายแก่ธง หรือเครื่องหมายของต่างประเทศ มาตรา ๑๑๕ ความผิดต่อเจ้าพนักงาน มาตรา ๑๑๙ ถึง ๑๒๒ และ ๑๒๗ หลบหนีจากที่คุมขัง มาตรา ๑๖๓ ถึง ๑๖๖ ความผิดต่อศาสนา มาตรา ๑๗๒ ถึง ๑๗๓ ก่อการจลาจล มาตรา ๑๘๓ และ ๑๘๔ กระทำให้เกิดภยันตรายแก่สาธารณชน กระทำให้สาธารณชนปราศจากความสะดวก ในการไปมาและการส่งข่าวและของถึงกัน และกระทำให้สาธารณชนปราศจากความสุขสบาย มาตรา ๑๘๕ ถึง ๑๙๔, ๑๙๖,๑๙๗ และ ๑๙๙ ปลอมแปลงเงินตรา มาตรา ๒๐๒ ถึง ๒๐๕ และ ๒๑๐ ข่มขืนกระทำชำเรา มาตรา ๒๔๓ ถึง ๒๔๖ ประทุษร้ายแก่ชีวิต มาตรา ๒๔๙ และ ๒๕๑ ประทุษร้ายแก่ร่างกาย มาตรา ๒๕๔ ถึง ๒๕๗ ความผิดฐานกระทำให้เสื่อมเสียอิสรภาพ มาตรา ๒๖๘, ๒๗๐ และ ๒๗๖ ลักทรัพย์ มาตรา ๒๘๘ ถึง ๒๙๖ วิ่งราว ชิงทรัพย์ ปล้นทรัพย์ และโจรสลัด มาตรา ๒๙๗ ถึง ๓๐๒ กรรโชก มาตรา ๓๐๓

ผู้ถูกจับหรือผู้ต้องหาที่ถูกควบคุมหรือขัง มีสิทธิดังต่อไปนี้ (๑) พบและปรึกษาผู้ที่จะเป็นทนายสองต่อสอง (๒) ได้รับการเยี่ยมตามสมควร (๓) ได้รับการรักษาพยาบาลโดยเร็วเมื่อเกิดการเจ็บป่วย ให้พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจซึ่งรับมอบตัวผู้ถูกจับหรือผู้ต้องหามีหน้าที่แจ้งให้ผู้ถูกจับหรือผู้ต้องหานั้นทราบถึงสิทธิตามวรรคหนึ่ง

ในกรณีที่ศาลสั่งไม่อนุญาตให้ปล่อยชั่วคราว ผู้ร้องขอมีสิทธิยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งนั้นได้ ดังต่อไปนี้ (๑) คำสั่งของศาลชั้นต้น ให้อุทธรณ์ไปยังศาลอุทธรณ์ (๒) คำสั่งของศาลอุทธรณ์ ให้อุทธรณ์ไปยังศาลฎีกา ให้ศาลชั้นต้นที่รับคำร้องอุทธรณ์คำสั่งรีบส่งคำร้องดังกล่าวพร้อมด้วยสำนวนความ หรือสำเนาสำนวนความเท่าที่จำเป็นไปยังศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกา แล้วแต่กรณี เพื่อพิจารณา และมีคำสั่งโดยเร็ว คำสั่งของศาลอุทธรณ์ที่ไม่อนุญาตให้ปล่อยชั่วคราวยืนตามศาลชั้นต้นให้เป็นที่สุด แต่ทั้งนี้ ไม่ตัดสิทธิที่จะยื่นคำร้องให้ปล่อยชั่วคราวใหม่

ภายหลังที่ศาลได้ดำเนินการตามมาตรา ๑๗๒ วรรค ๒ แล้ว เมื่อศาลเห็นเป็นการสมควร เพื่อให้การดำเนินการพิจารณาเป็นไปโดยไม่ชักช้า ศาลมีอำนาจพิจารณาและสืบพยานลับหลังจำเลยได้ในกรณีดังต่อไปนี้ (๑) ในคดีมีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงไม่เกินสามปี หรือสิบปี จะมีโทษปรับไม่เกินห้าพันบาทด้วยหรือไม่ก็ตาม หรือทั้งจำทั้งในคดีมีโทษปรับสถานเดียว เมื่อจำเลยมีทนายและจำเลยได้รับอนุญาตจากศาลที่จะไม่มาฟังการพิจารณาและการสืบพยาน (๒) ในคดีที่มีจำเลยหลายคน ถ้าศาลพอใจตามคำแถลงของโจทก์ว่าการพิจารณาและการสืบพยานตามที่โจทก์ขอให้กระทำไม่เกี่ยวแก่จำเลยคนใด ศาลจะพิจารณาและสืบพยานลับหลังจำเลยคนนั้นก็ได้ (๓) ในคดีที่มีจำเลยหลายคน ถ้าศาลเห็นสมควรจะพิจารณาและสืบพยานจำเลยคนหนึ่ง ๆ ลับหลังจำเลยคนอื่นก็ได้ ในคดีที่ศาลพิจารณาและสืบพยานตาม (๒) หรือ (๓) ลับหลังจำเลยคนใด ไม่ว่ากรณีจะเป็นประการใด ห้ามมิให้ศาลรับฟังการพิจารณา และการสืบพยาน ที่กระทำลับหลังนั้นเป็นผลเสียหายแก่จำเลยคนนั้น

ในคดีอุกฉกรรจ์ที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงตั้งแต่สิบปีขึ้นไป และในคดีที่เด็กตามมาตรา ๕๖, ๕๗ และ ๕๘ แห่งกฎหมายลักษณะอาญาเป็นจำเลยมีอายุไม่เกินสิบเจ็ดปีในวันที่ถูกฟ้องต่อศาล ก่อนเริ่มพิจารณา ให้ศาลถามจำเลยว่ามีทนายหรือไม่ ถ้าไม่มีและจำเลยต้องการ ก็ให้ศาลตั้งทนายให้ ในคดีที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินห้าปีแต่ไม่ถึงสิบปี ถ้าจำเลยแถลงต่อศาลก่อนเริ่มพิจารณาว่าจำเลยยากจนและต้องการทนาย ก็ให้ศาลตั้งทนายให้จำเลย ในการพิจารณาตั้งทนายให้จำเลยตามวรรคสอง ศาลอาจไต่สวนเพื่อให้ได้ความว่าจำเลยเป็นคนยากจนจริง ให้ศาลจ่ายเงินรางวัลแก่ทนายที่ศาลตั้งตามวรรคหนึ่งและวรรคสองตามระเบียบที่กระทรวงยุติธรรมกำหนด

ก่อนฟ้องคดีต่อศาล เมื่อมีเหตุอันควรเชื่อได้ว่าพยานบุคคลซึ่งจะต้องนำมาสืบในภายหน้าจะเดินทางออกไปนอกราชอาณาจักรยากแก่การนำมาสืบ พนักงานอัยการโดยตนเองหรือได้รับคำร้องขอจากพนักงานสอบสวน จะนำผู้ต้องหามาศาลและยื่นคำร้องต่อศาลโดยระบุการกระทำทั้งหลายที่อ้างว่าผู้ต้องหาได้กระทำผิด เพื่อให้ศาลมีคำสั่งให้สืบพยานนั้นไว้ทันทีก็ได้ เมื่อศาลได้รับคำร้องเช่นว่านั้น ให้ศาลสืบพยานนั้นทันที ในการนี้ผู้ต้องหาจะซักค้านหรือตั้งทนายซักค้านพยานนั้นด้วยก็ได้ และในกรณีที่ผู้ต้องหานั้นถูกกล่าวหาว่ากระทำความผิดอาญาซึ่งหากมีการฟ้องคดี จะเป็นคดีซึ่งจำเลยมีสิทธิขอให้ศาลตั้งทนายความให้ตามมาตรา ๑๗๓ ก่อนเริ่มสืบพยานดังกล่าว ให้ศาลถามผู้ต้องหาว่ามีทนายหรือไม่ ถ้าไม่มีและผู้ต้องหาต้องการ หากศาลเห็นว่าศาลตั้งทนายให้ทัน ก็ให้ศาลตั้งทนายให้และดำเนินการสืบพยานนั้นทันที แต่หากศาลเห็นว่าไม่สามารถตั้งทนายหรือผู้ต้องหาไม่อาจตั้งทนายได้ทัน ก็ให้ศาลซักถามพยานนั้นให้แทน คำเบิกความของพยานดังกล่าวให้ศาลอ่านให้พยานฟังต่อหน้าผู้ต้องหา ถ้าต่อมาผู้ต้องหานั้นถูกฟ้องเป็นจำเลยในการกระทำความผิดอาญานั้น ก็ให้รับฟังคำพยานดังกล่าวในการพิจารณาคดีนั้นได้ ในกรณีที่ผู้ต้องหาเห็นว่าหากตนถูกฟ้องเป็นจำเลยแล้ว บุคคลซึ่งจำเป็นจะต้องนำมาสืบเป็นพยานของตนจะเดินทางออกไปนอกราชอาณาจักรอันทำให้เป็นการยากแก่การที่จะนำบุคคลนั้นมาสืบในภายหน้า ผู้ต้องหาดังกล่าวจะยื่นคำร้องต่อศาลโดยแสดงเหตุผลความจำเป็นเพื่อให้ศาลมีคำสั่งอนุญาตให้สืบพยานบุคคลนั้นไว้ทันทีก็ได้ เมื่อศาลพิจารณาเห็นสมควร ก็ให้ศาลมีคำสั่งอนุญาตให้สืบพยานนั้นและให้แจ้งให้พนักงานสอบสวนหรือพนักงานอัยการที่เกี่ยวข้องทราบในการสืบพยานดังกล่าว พนักงานสอบสวนหรือพนักงานอัยการ แล้วแต่กรณี มีสิทธิที่จะซักถามพยานนั้นได้ และให้นำความในวรรคสามและวรรคสี่มาใช้บังคับ