ประมวลรัษฎากร เปลี่ยนอะไรบ้าง

ในพระปรมาภิไธยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล คณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ (ตามประกาศประธานสภาผู้แทนราษฎร ลงวันที่ ๔ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๔๘๐) อาทิตย์ทิพอาภา พล.อ. เจ้าพระยาพิชเยนทรโยธิน ตราไว้ ณ วันที่ ๓๑ มีนาคม พุทธศักราช ๒๔๘๑ เป็นปีที่ ๕ ในรัชกาลปัจจุบัน โดยที่สภาผู้แทนราษฎรลงมติว่า สมควรตราประมวลรัษฎากรเพื่อปรับปรุงการรัษฎากรตามหลักความเป็นธรรมแก่สังคม จึงมีพระราชโองการให้ตราพระราชบัญญัติขึ้นไว้โดยคำแนะนำและยินยอมของสภาผู้แทนราษฎร ดังต่อไปนี้ บัญชีอัตราภาษีเงินได้ (๑) อัตราภาษีปกติ ร้อยละ ๘ (๒) อัตราภาษีเสริมเป็นดังนี้ (ก) จำนวนเงินได้สุทธิเกินกว่า ๑๒,๐๐๐ บาท แต่ไม่เกิน ๑๕,๐๐๐ บาท ร้อยละ ๔ แห่งจำนวนเงินที่เกินกว่า ๑๒,๐๐๐ บาท (ข) จำนวนเงินได้สุทธิเกินกว่า ๑๕,๐๐๐ บาท แต่ไม่เกิน ๒๐,๐๐๐ บาท ร้อยละ ๖ แห่งจำนวนเงินที่เกินกว่า ๑๕,๐๐๐ บาท (ค) จำนวนเงินได้สุทธิเกินกว่า ๒๐,๐๐๐ บาท แต่ไม่เกิน ๓๐,๐๐๐ บาท ร้อยละ ๗ แห่งจำนวนเงินที่เกินกว่า ๒๐,๐๐๐ บาท (ง) จำนวนเงินได้สุทธิเกินกว่า ๓๐,๐๐๐ บาท แต่ไม่เกิน ๕๐,๐๐๐ บาท ร้อยละ ๙ แห่งจำนวนเงินที่เกินกว่า ๓๐,๐๐๐ บาท (จ) จำนวนเงินได้สุทธิเกินกว่า สุทธิเกิ นกว่า ๕๐,๐๐๐ บาท แต่ไม่เกินกว่า ๑๐๐,๐๐๐ บาท ร้อยละ ๑๒ แห่งจำนวนเงินที่เกินกว่า ๕๐,๐๐๐ บาท (ฉ) จำนวนเงินได้สุทธิเกินกว่า ๑๐๐,๐๐๐ บาท ร้อยละ ๑๕ แห่งจำนวนเงินที่เกินกว่า ๑๐๐,๐๐๐ บาท พิกัดอัตรา ฉบับที่ ๑ ป้าย ๑. อัตราภาษีเรียกเก็บนั้นให้คิดตามพื้นที่ของป้าย ดังต่อไปนี้ (ก) ป้ายที่ไม่มีอักษรไทย พื้นที่ป้ายทุก ๕๐๐ ตารางเซนติเมตรหรือเศษต่อ ๑ บาท (ข) ป้ายที่มีอักษรไทยปนกับอักษรต่างประเทศหรือเครื่องหมายอื่น พื้นที่ป้ายทุก ๕๐๐ ตารางเซนติเมตรหรือเศษต่อ ๒๕ สตางค์ แต่ถ้าในป้ายนั้น พื้นที่สำหรับอักษรไทยน้อยกว่าพื้นที่สำหรับอักษรต่างประเทศหรือเครื่องหมายอื่น ให้คิดตามอัตรา (ก) (ค) ป้ายที่มีอักษรไทยล้วน พื้นที่ป้ายทุก ๕๐๐ ตารางเซนติเมตรหรือเศษต่อ ๑๐ สตางค์ ๒. ป้ายทุกป้ายต้องเสียอย่างน้อยป้ายละ ๑ บาท ๓. พื้นที่ของป้ายไม่ว่าจะมีรูปร่างลักษณะอย่างใด ให้คำนวณดังนี้ (ก) ถ้าเป็นป้ายมีขอบเขตกำหนดได้ ให้เอาส่วนกว้างที่สุดคูณด้วยส่วนยาวที่สุดของขอบเขตป้ายเป็นตารางเซนติเมตร (ข) ถ้าเป็นป้ายไม่มีขอบเขตกำหนดได้ ให้ถือส่วนกว้างที่สุดเท่ากับส่วนกว้างของตัวอักษรหรือเครื่องหมายนอกที่สุดที่ประกอบเป็นป้ายเพิ่มขึ้นอีก ๑๐ เซนติเมตรและถือส่วนยาวที่สุดเท่ากับส่วนยาวของตัวอักษรหรือเครื่องหมายนอกที่สุดที่ประกอบเป็นป้ายเพิ่มขึ้นอีก ๑๐ เซนติเมตร แล้วคูณส่วนกว้างกับส่วนยาวเป็นตารางเซนติเมตร พิกัดอัตรา ฉบับที่ ๒ ร้านค้า ๑. ภาษีที่เรียกเก็บนั้น ให้ใช้ค่ารายปีในปีที่ล่วงมาแล้วของร้านค้าเป็นหลักเกณฑ์การประเมิน แต่ในกรณีที่เป็นร้านค้าสร้างขึ้นใหม่ ใช้เป็นครั้งแรกในปีภาษีใดก็ดี หรือเป็นร้านค้าที่มิได้สร้างใหม่ แต่ไม่ทราบค่ารายปีในปีที่ล่วงมาแล้วและไม่สามารถตรวจสอบได้ก็ดี ให้ใช้ค่ารายปีในปีภาษีนั้นเองเป็นหลักเกณฑ์การประเมิน ๒. ภาษีให้เรียกเก็บตามอัตรา ดังต่อไปนี้ (ก) ร้านค้าที่ผู้ต้องเสียภาษีไม่ได้อาศัยอยู่ ร้อยละ ๘ แห่งค่ารายปี (ข) ร้านค้าเฉพาะร้านที่ผู้ต้องเสียภาษีอาศัยอยู่ ร้อยละ ๖ แห่งค่ารายปี (ค) ร้านค้าที่มีค่ารายปีไม่ถึง ๑๒๐ บาท ให้ยกเว้นภาษีสำหรับส่วนร้านค้า แต่ทั้งนี้ มิให้เป็นการยกเว้นในกรณีที่ผู้ประกอบกิจการใช้ร้านค้าหลายร้าน และค่ารายปีแห่งร้านค้าเหล่านั้น รวมกันมีจำนวนตั้งแต่ ๑๒๐ บาทขึ้นไป พิกัดอัตรา ฉบับที่ ๓ โรงอุตสาหกรรม ๑. ภาษีให้เรียกเก็บตามอัตรา ดังต่อไปนี้ (ก) โรงสี (๑) กำลังที่เครื่องจักรอาจทำการได้เป็นอย่างสูงสุดใน ๒๔ ชั่วโมงในปีที่ล่วงมาแล้ว คิดเป็นเกวียน ๆ ละ ๒ บาทต่อปี (๒) จำนวนลูกจ้างในปีที่ล่วงมาแล้ว คิดถัวเฉลี่ยเป็นรายเดือนคนละ ๑ บาทต่อปี (ข) ที่ทำการโม่หรือย่อยหิน ที่ทำการขุดแร่หรือโรงอุตสาหกรรมอย่างอื่น (๑) กำลังสูงสุดของเครื่องจักรในปีที่ล่วงมาแล้ว คิดเป็นแรงม้า แรงม้าละ ๒ บาทต่อปี (๒) จำนวนลูกจ้างในปีที่ล่วงมาแล้ว คิดถัวเฉลี่ยเป็นรายเดือน คนละ ๑ บาทต่อปี (๓) ถ้าใช้แต่เครื่องจักรหรือลูกจ้างอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่อย่างเดียว ก็ให้เรียกเก็บภาษีตาม (๑) หรือ (๒) เพียงอย่างเดียว แล้วแต่กรณี ๒. ในกรณีเริ่มประกอบกิจการในโรงอุตสาหกรรมระหว่างวันที่ ๑ เมษายน และวันที่ ๓๐ กันยายนในปีภาษีปีใด ให้ใช้หลักเกณฑ์การประเมินดังต่อไปนี้ (ก) โรงสี (๑) กำลังที่เครื่องจักรอาจทำการได้เป็นอย่างสูงสุดใน ๒๔ ชั่วโมงในเดือนแรกที่ทำการ คิดเป็นเกวียน (๒) จำนวนลูกจ้างในเดือนแรกที่ทำการ คิดถัวเฉลี่ยเป็นรายวัน (ข) ที่ทำการโม่หรือย่อยหิน ที่ทำการขุดแร่หรือโรงอุตสาหกรรมอย่างอื่น (๑) กำลังสูงสุดของเครื่องจักรในเดือนแรกที่ทำการ คิดเป็นแรงม้า (๒) จำนวนลูกจ้างในเดือนแรกที่ทำการ คิดถัวเฉลี่ยเป็นรายวัน (๓) ถ้าใช้แต่เครื่องจักรหรือลูกจ้างอย่างใดอย่างหนึ่งแต่อย่างเดียว ก็ให้เรียกเก็บภาษีตาม (๑) หรือ (๒) เพียงอย่างเดียว แล้วแต่กรณี ๓. ในกรณีที่ผู้ประกอบกิจการในโรงอุตสาหกรรมขายเฉพาะแต่ผลที่ผลิตในการอุตสาหกรรมนั้น ไม่ว่าจะขายที่โรงอุตสาหกรรมนั้นเองหรือที่ร้านค้าซึ่งมีไว้สำหรับการขายนั้นก็ตาม ภาษีโรงค้าที่ต้องเสียตามมาตรา ๗๙ (๒) นั้น คงให้เสียแต่เฉพาะแต่สำหรับส่วนโรงอุตสาหกรรม บัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะแห่งตราสาร ค่าอากรแสตมป์ ผู้ที่ต้อง เสียอากร ผู้ที่ต้อง ขีดฆ่าแสตมป์ ๑. เช่าที่ดิน โรงเรือน สิ่งปลูกสร้าง อย่างอื่นหรือแพ ก. ถ้าไม่มีเงินกินเปล่า ทุกจำนวนเงิน ๑๐๐ บาทหรือเศษ ของ ๑๐๐ บาทแห่งค่าเช่าทั้งหมด ตลอดเวลาเช่า ๑๐ สตางค์ ผู้ให้เช่า ผู้เช่า ข. ถ้ามีเงินกินเปล่าและไม่มีค่าเช่า ทุกจำนวนเงิน ๑๐๐ บาทหรือเศษ ของ ๑๐๐ บาท ๑๐ สตางค์ ผู้ให้เช่า ผู้เช่า ค. ถ้ามีเงินกินเปล่าและมีค่าเช่าด้วย ทุกจำนวนเงิน ๑๐๐ บาทหรือเศษ ของ ๑๐๐ บาทแห่งเงินกินเปล่า และค่าเช่าตลอดเวลาเช่ารวมกัน ๑๐ สตางค์ ผู้ให้เช่า ผู้เช่า หมายเหตุ ๑. ถ้าสัญญาเช่ามิได้มีกำหนดอายุการ เช่า ให้ถือว่ามีกำหนดเวลา ๓ ปี ๒. ถ้าสัญญาเช่าฉบับใดครบกำหนด อายุแล้ว ผู้เช่ายังคงครองทรัพย์ สินอยู่ และผู้ให้เช่ารู้ความนั้น แล้วไม่ทักท้วง ทั้งมิได้ทำสัญญา ใหม่ ให้ถือว่าสัญญาเช่าฉบับ นั้นมีอายุต่อไปโดยไม่มีกำหนด อายุการเช่าและต้องเสียอากรอีก ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร การเช่าทรัพย์สินใช้ในการทำนาไร่สวน ๒. โอนใบหุ้น ใบหุ้นกู้ พันธบัตร และใบรับรองหนี้ ซึ่งบริษัท สมาคม คณะบุคคลหรือองค์การ ใด ๆ เป็นผู้ออก คิดตามราคาในตราสารทุกจำนวน เงิน ๑๐๐ บาท หรือเศษของ ๑๐๐ บาท ๑๐ สตางค์ ผู้โอน ผู้รับโอน ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร ก. โอนพันธบัตรของรัฐบาลสยามไทยซึ่งมี กำหนดไว้ในพันธบัตรว่า ได้ยกเว้น อากรในการโอน ข. โอน ใบหุ้น ใบหุ้นกู้ และใบรับรองหนี้ซึ่งสหกรณ์เป็นผู้ออก ๓. เช่าซื้อทรัพย์สิน ทุกจำนวนเงิน ๑๐๐ บาท หรือเศษ ของ ๑๐๐ บาทแห่งราคาทั้งหมด ๑๐ สตางค์ ผู้ให้เช่า ผู้เช่า ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร เช่าทรัพย์สินใช้ในการทำนาไร่สวน ๔. จ้างทำของ ทุกจำนวนเงิน ๑๐๐ บาทหรือเศษ ของ ๑๐๐ บาทแห่งสินจ้างซึ่งกำหนดไว้ ๒๕ สตางค์ ผู้รับจ้าง ผู้ว่าจ้าง หมายเหตุ ถ้าในเวลากระทำสัญญาจ้างทำของ ไม่ทราบจำนวนสินจ้างว่าเป็นราคาเท่า ใด ให้ประมาณจำนวนสินจ้างตาม สมควร เมื่อการรับจ้างทำของได้เสร็จ สิ้นลง และปรากฏจำนวนสินจ้างแน่ นอนแล้ว ให้เสียอากรเพิ่มเติมให้ครบ ตามจำนวนที่ต้องเสีย หรือขอคืนเงิน อากรถ้าได้เสียเกินไปตามมาตรา ๑๒๒ ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร สัญญาที่ทำขึ้นนอกสยาม และการ ปฏิบัติตามข้อสัญญานั้นมิได้ทำในสยาม ๕. กู้ยืมเงิน ทุกจำนวนเงิน ๑๐๐ บาทหรือเศษ ของ ๑๐๐ บาท ๑๐ สตางค์ ผู้ให้กู้ ผู้กู้ ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร การกู้ยืมเงิน ซึ่งสมาชิกกู้จากสหกรณ์หรือสหกรณ์กู้ยืมจากสหกรณ์ด้วยกันเอง ๖. กรมธรรม์ประกันภัย ก. กรมธรรม์ประกันวินาศภัย ทุก ๑๐ บาทหรือเศษของ ๑๐ บาท แห่งเบี้ยประกันภัย ๔ สตางค์ ผู้รับประกันภัย ผู้รับประกันภัย ข. กรมธรรม์ประกันชีวิต ทุก ๒๐๐ บาทหรือเศษของ ๒๐๐ บาท แห่งจำนวนเงินที่เอาประกันภัย ๑๐ สตางค์ ผู้รับประกันภัย ผู้รับประกันภัย ค. กรมธรรม์เงินปี ทุก ๒๐๐ บาทหรือเศษของ ๒๐๐ บาท แห่งต้นทุนเงินปีนั้นหรือถ้าไม่ปรากฏ ต้นทุนให้คิดทุก ๒๐๐ บาทหรือเศษ ของ ๒๐๐ บาทแห่ง ๓๓ ๑/๓ เท่าของ รายได้ประจำปี ๑๐ สตางค์ ผู้รับประกันภัย ผู้รับประกันภัย ง. กรมธรรม์ประกันภัยซึ่งบริษัทประกันภัย นำไปให้ผู้อื่นประกันอีกต่อหนึ่ง ๑๐ สตางค์ ผู้รับประกันภัยคนหลัง ผู้รับประกันภัยคนหลัง จ. ใบรับค่าเบี้ยประกันภัยเมื่อต่ออายุ กรมธรรม์ประกันภัยเดิม กึ่งอัตราซึ่งเรียกสำหรับกรมธรรม์เดิม ผู้รับประกันภัย ผู้รับประกันภัย ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร ก. การประกันภัยสัตว์พาหนะซึ่งใช้ในการเกษตรกรรม ข. บันทึกประกันภัยหรือกรมธรรม์ประกันภัยชั่วคราวซึ่งรับรองจะออกรมธรรม์ประกันภัยตัวจริง แต่ถ้าผู้ทรงจะเรียกร้องเอาสิทธิอย่างอื่นนอกจากให้ส่งมอบกรมธรรม์ประกันภัยตัวจริงแล้วต้องปิดแสตมป์เสียก่อน เช่นเดียวกับที่จะต้องปิดสำหรับกรมธรรม์ประกันภัยตัวจริง ๗. ใบมอบอำนาจ คือ ใบตั้งตัวแทนซึ่งมิ ได้กระทำในรูปลักษณะตราสารสัญญา รวมทั้งใบตั้งอนุญาโตตุลาการ ก. มอบอำนาจให้บุคคลคนเดียวหรือ หลายคนกระทำการครั้งเดียว ๑ บาท ผู้ตั้งตัวแทนมอบอำนาจ ตัวแทนผู้รับมอบอำนาจ ข. มอบอำนาจให้บุคคลคนเดียวหรือ หลายคนร่วมกันกระทำการมากกว่า ครั้งเดียว ๕ บาท ผู้ตั้งตัวแทนมอบอำนาจ ตัวแทนผู้รับมอบอำนาจ ค. มอบอำนาจให้กระทำการมากกว่าครั้ง เดียว โดยให้บุคคลหลายคนต่างคน ต่างกระทำการแยกกันได้ คิดตาม รายตัวบุคคลที่รับมอบคนละ ๕ บาท ผู้ตั้งตัวแทนมอบอำนาจ ตัวแทนผู้รับมอบอำนาจ หมายเหตุ ถ้าผู้มอบอำนาจมีหลายคน แต่มิได้ เป็นผู้มีอำนาจร่วมกัน แล้วมอบ อำนาจในตราสารฉบับเดียวกัน ต้อง คิดตามรายตัวบุคคลผู้มอบอำนาจคนหนึ่ง เป็นเรื่องหนึ่งตามมาตรา ๑๐๘ ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร ๑. ใบไว้ความและใบมอบอำนาจซึ่งทนาย ความทนายความให้แก่เสมียนของตนเพื่อเป็นตัว แทนตัวแทนดำเนินคดีในศาล ๒. ใบมอบอำนาจให้โอนหรือให้กระทำ การใด ๆ เกี่ยวด้วยสัตว์พาหนะประเภทตามกฎหมายว่าด้วยสัตว์พาหนะ โคกระบือ ซึ่งใช้ในทางเกษตรกรรม ๓. ใบมอบอำนาจให้รับเงินหรือสิ่งของแทน แทน๔. ใบมอบอำนาจซึ่งสหกรณ์เป็นผู้มอบ และใบมอบอำนาจตั้งสหกรณ์เป็นตัวแทนจัดการให้สหกรณ์ได้รับสิทธิในอสังหาริมทรัพย์ ๘. ใบมอบฉันทะสำหรับให้ลงมติในที่ ประชุมของบริษัท ก. มอบฉันทะสำหรับชุมนุมเดียว ๒๕ สตางค์ ผู้มอบฉันทะ ผู้มอบฉันทะ ข. มอบฉันทะสำหรับชุมนุมกว่าครั้งเดียว ๑ บาท ผู้มอบฉันทะ ผู้มอบฉันทะ ๙. (๑) ตั๋วแลกเงิน ก. จ่ายเมื่อเห็น ๕ สตางค์ ผู้สั่งจ่าย ผู้สั่งจ่าย ข. จ่ายเวลาอื่นนอกจากจ่ายเมื่อเห็น ทุก ๒๕๐ บาทหรือเศษของ ๒๕๐ บาท ๕ สตางค์ ผู้สั่งจ่าย ผู้สั่งจ่าย (๒) ตั๋วสัญญาใช้เงิน ก. ออกให้ในลักษณะกู้เงิน คิดตาม จำนวนเงินในตราสารทุกจำนวนเงิน ๑๐๐ บาท หรือเศษของ ๑๐๐ บาท ๑๐ สตางค์ ผู้จะได้รับใช้เงินตามตั๋วสัญญาใช้เงิน ผู้ออกตั๋ว ข. ออกให้ในกรณีอื่น คิดอย่างเดียวกับอัตราตั๋วแลกเงิน ผู้ออกตั๋ว ผู้ออกตั๋ว ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร ถ้าตั๋วออกเป็นสำรับและฉบับแรก ในสำรับนั้นปิดแสตมป์บริบูรณ์แล้ว ฉบับอื่น ๆ ไม่ต้องปิดอีก แต่ต้อง สลักหลังฉบับนั้น ๆ ไว้ว่า ได้เสีย ค่าอากรแล้ว ๑๐. บิลออฟเลดิง ๒๕ สตางค์ ผู้กระทำตราสาร ผู้กระทำตราสาร ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร ก. ถ้าออกเป็นสำรับ และฉบับแรก ในสำรับนั้นปิดแสตมป์บริบูรณ์แล้ว ฉบับอื่น ๆ ไม่ต้องปิดอีก แต่ต้องสลัก หลังฉบับนั้น ๆ ไว้ว่า ได้เสียอากรแล้ว ข. บิลออฟเลดิงสำหรับสินค้าที่ส่งเข้า มาในสยาม ๑๑. (๑) ใบหุ้นหรือใบหุ้นกู้หรือใบรับรองใบยรับรอง หนี้ ของบริษัท สมาคม คณะบุคคล หรือองค์การใด ๆ ๑๐ สตางค์ ผู้ทรงตราสาร ผู้ทรงตราสาร (๒) พันธบัตรของรัฐบาลใด ๆ ที่ขาย ในสยามประเทศไทย ทุกจำนวนเงิน ๑๐๐ บาท หรือเศษของ ๑๐๐ บาท ๑ บาท ผู้ทรงตราสาร ผู้ทรงตราสาร ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร ใบหุ้น ใบหุ้นกู้ หรือใบรับรองหนี้ของสหกรณ์ ๑๒. เช็คหรือหนังสือคำสั่งใด ๆ ซึ่งใช้ แทนเช็ค ๕ สตางค์ ผู้สั่งจ่าย ผู้สั่งจ่าย ๑๓. ใบฝากเงินต่อธนาคารโดยมีดอกเบี้ย ก. ใบฝากที่มีจำนวนเงินต่ำกว่า ๕๐๐ บาท ๒๕ สตางค์ ผู้รับฝาก ผู้รับฝาก ข. ใบฝากที่มีจำนวนเงินตั้งแต่ ๕๐๐ บาทขึ้นไป ๕๐ สตางค์ ผู้รับฝาก ผู้รับฝาก ๑๔. เลตเตอร์ออฟเครดิต ก. ออกในสยาม เงินต่ำกว่า ๑,๒๐๐ บาท ๑ บาท ผู้ออกตราสาร ผู้ออกตราสาร เงินตั้งแต่ ๑,๒๐๐ บาทขึ้นไป แต่ ต่ำกว่า ๖,๐๐๐ บาท ๓ บาท ผู้ออกตราสาร ผู้ออกตราสาร เงินตั้งแต่ ๖,๐๐๐ บาทขึ้นไป ๕ บาท ผู้ออกตราสาร ผู้ออกตราสาร ข. ออกในต่างประเทศและให้ชำระ เงินในสยาม คราวละ ๒๕ สตางค์ ผู้ทรงคนแรกในสยาม ผู้ทรงคนแรกในสยาม ๑๕. เช็คสำหรับผู้เดินทาง ก. ออกในสยาม ฉบับละ ๑๐ สตางค์ ผู้ออกเช็ค ผู้ออกเช็ค ข. ออกในเมืองต่างประเทศ แต่ให้ ชำระเงินในสยาม ฉบับละ ๑๐ สตางค์ ผู้ทรงคนแรกในสยาม ผู้ทรงคนแรกในสยาม ๑๖. ใบรับของ ซึ่งเรือหรือนายสินค้าของ เรือออกให้ คือ ตราสารซึ่งลงลายมือชื่อ พนักงานเรือหรือนายสินค้าของเรือ บอกรับของดั่งระบุไว้ในใบรับนั้น เมื่อ ไม่ได้ออกบิลออฟเลดิง ก. ใบรับของที่ออกสำหรับรับขนส่ง เฉพาะชายฝั่งสยามและมีมูลค่ารับ ขนส่งน้อยกว่า ๕ บาท สำรับละ ๕ สตางค์ ผู้ออกใบรับ ผู้ออกใบรับ ข. ใบรับของในกรณีอื่น สำรับละ ๒๕ สตางค์ ผู้ออกใบรับ ผู้ออกใบรับ ๑๗. ค้ำประกัน ๑ บาท ผู้ค้ำประกัน ผู้ค้ำประกัน ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร ก. ค้ำประกันหนี้เนื่องแต่การที่รัฐบาล ให้ราษฎรยืมข้าว เพื่อบริโภคหรือเพื่อ การทำนาทำไร่ ข. ค้ำประกันหนี้เนื่องแต่การที่สหกรณ์ ให้สมาชิกกู้ยืมเงิน ๑๘. จำนำ จำนวนหนี้ทุก ๑๐๐ บาทหรือเศษของ ๑๐๐ บาท ๑๐ สตางค์ ผู้รับจำนำ ผู้จำนำ ถ้าการจำนำมิได้จำกัดจำนวนหนี้ไว้ ๑ บาท ผู้รับจำนำ ผู้จำนำ ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร ก. ตั๋วจำนำของโรงรับจำนำที่ได้รับ อนุญาตตามกฎหมาย ข. จำนำอันเกี่ยวกับการกู้ยืมซึ่งได้ปิด แสตมป์บริบูรณ์แล้วตามข้อ ๕ ๑๘. ใบรับของคลังสินค้า ๒๕ สตางค์ นายคลังสินค้า นายคลังสินค้า ๒๐. คำสั่งให้ส่งมอบของ คือตราสารซึ่ง บุคคลซึ่งปรากฏนามในตราสารนั้น หรือ ผู้ซึ่งบุคคลนั้นตรานามไว้หรือผู้ทรงมี สิทธิที่จะรับมอบสินค้าอันอยู่ในอู่หรือ เมืองท่าหรือคลังสินค้าซึ่งรับเก็บหรือ รับฝาก โดยเรียกเก็บค่าเช่าหรือรับ สินค้าอันอยู่ที่ท่าสินค้า โดยที่เจ้าของ ลงลายมือชื่อ หรือมีผู้อื่นลงลายมือ ชื่อแทนในเมื่อขายหรือโอนทรัพย์สิน อันปรากฏในตราสารนั้น ๕ สตางค์ ผู้ออกคำสั่ง ผู้ออกคำสั่ง ๒๑. ตัวแทน ก. มอบอำนาจเฉพาะการ ๕ บาท ตัวการ ตัวการ ข. มอบอำนาจทั่วไป ๑๐ บาท ตัวการ ตัวการ ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร การตั้งตัวแทนในกรณีสหกรณ์เป็นตัวการ ๒๒. คำชี้ขาดของอนุญาโตตุลาการ ก. ในกรณีซึ่งพิพาทกันด้วยจำนวนเงิน หรือราคาทุกจำนวนเงิน ๑๐๐ บาท หรือเศษของ ๑๐๐ บาท ๑๐ สตางค์ อนุญาโต ตุลาการ อนุญาโต ตุลาการ ข. ในกรณีซึ่งไม่กล่าวถึงจำนวนเงิน หรือราคา ๑๐ บาท อนุญาโต ตุลาการ อนุญาโต ตุลาการ ๒๓. คู่ฉบับหรือคู่ฉีกแห่งตราสาร คือ เอกสารซึ่งมีข้อความอย่างเดียวกันกับต้น ฉบับหรือต้นสัญญา และผู้กระทำ ตราสารได้ลงลายมือชื่อไว้อย่างเดียว กับต้นฉบับ ก. ถ้าต้นฉบับเสียอากรไม่เกิน ๕๐ สตางค์ เท่ากับอากรที่ ต้องเสียสำหรับ ต้นฉบับ (๑) ถ้าไม่มีบุคคลอีกฝ่ายหนึ่งเป็นคู่สัญญา คนที่เสียอากรสำหรับต้นฉบับ ต้องเป็นผู้เสีย คนเดียวกับ ผู้ขีดฆ่า ต้นฉบับ ข. ถ้าเกิน ๕๐ สตางค์ ๕๐ สตางค์ (๒) ถ้ามีบุคคลอีกฝ่ายหนึ่งเป็นคู่สัญญา บุคคลอีกฝ่ายหนึ่งนั้น ต้องเป็นผู้เสียภาษีอากร ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร ถ้าฝ่ายที่ต้องเสียอากรเป็นสหกรณ์ ๒๔. หนังสือบริคณห์สนธิของบริษัทจำกัด ที่ส่งต่อนายทะเบียน ๑๐ บาท ผู้เริ่มก่อการ ผู้เริ่มก่อการ ๒๕. ข้อบังคับของบริษัทจำกัดที่ส่งต่อ นายทะเบียน ๑๐ บาท กรรมการ กรรมการ ๒๖. ข้อบังคับใหม่หรือสำเนาหนังสือ บริคณห์สนธิ หรือข้อบังคับของบริษัท จำกัดซึ่งเปลี่ยนแปลงใหม่ที่ส่งต่อ นายทะเบียน ๑๐ บาท กรรมการ กรรมการ ๒๗. หนังสือสัญญาห้างหุ้นส่วน ก. หนังสือสัญญาจัดตั้งห้างหุ้นส่วน ๕ บาท ผู้เป็นหุ้นส่วน ผู้เป็นหุ้นส่วน ข. หนังสือสัญญาที่แก้ไข ๑ บาท ผู้เป็นหุ้นส่วน ผู้เป็นหุ้นส่วน ๒๘. ใบรับ (เว้นแต่เอกสารการโพยก๊วน ตามข้อ ๓๑) ที่จำเป็นต้องออกตาม มาตรา ๑๐๕ หรือที่ไม่จำเป็นต้องออก แต่ผู้รับเงินได้ออกให้ก็ต้องเสียอากร เช่นเดียวกัน ตามจำนวนเงินในใบรับ ก. สำหรับมูลค่าเกินกว่า ๕ บาท แต่ไม่เกิน ๒๐ บาท ๕ สตางค์ ผู้ออกใบรับ ผู้ออกใบรับ ข. สำหรับมูลค่าเกินกว่า ๒๐ บาท ทุก ๒๐ บาท หรือเศษของ ๒๐ บาท ๕ สตางค์ ผู้ออกใบรับ ผู้ออกใบรับ ค. ใบรับในการเช่าซื้อหรือการขายที่จำต้องออกตามความในมาตรา ๑๐๕ ทุกจำนวน ๒๐ บาท หรือเศษของ๒๐ บาท ๕ สตางค์ ผู้ออกใบรับ ผู้ออกใบรับ ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร ก. การรับเงินจำนวนที่ระบุซึ่งมีการรับแสดงไว้ในตราสาร ซึ่งนั้นเอง และตราสารนั้นได้ปิดแสตมป์บริบูรณ์แล้วในลักษณะตราสารอย่างอื่น ทั้งขณะเมื่อได้ปิดแสตมป์บริบูรณ์ การรับที่มีแสดงไว้นั้นเป็นองค์ของตราสารนั้นอยู่แล้ว ข. ใบรับการสลักหลังตั๋วเงินแสดงการรับเงินในตั๋วนั้นทั้งจำนวน เว้นแต่การสลักหลังแสดงการรับเงินในตั๋วสัญญาใช้เงินออกให้ในลักษณะกู้ยืมเงิน ค. การรับตั๋วเงินซึ่งมิใช่เป็นการชำระหรือประกันหนี้ ง. การรับเงินซึ่งออกในการซื้อขายหรือโอนเงินตราทางธนาคารหรือทางองค์การของรัฐบาล จ. การรับเงินบำนาญ บำเหน็จ ค่าจ้าง และหรือเบี้ยทดแทนรายจ่ายซึ่งรัฐบาล หรือนายจ้างจ่ายให้ลูกจ้าง คฉ. ใบรับที่ธนาคารออกให้สำหรับในการส่งเงินฝากธนาคารกระแสรายวัน ซึ่งผู้รับฝากมีความรับผิดต่อผู้ ฝากและแสดงว่าได้รับจากผู้นั้น งช. ใบรับเงินที่รัฐบาลจ่ายคืน จซ. ใบรับเงินทางธนาณัติ ฉฌ. ใบรับของที่ลูกจ้างที่และนายจ้างออกให้ซึ่งกันและกัน หรือที่ลูกจ้างออกให้แก่นายจ้าง ระหว่างกันและกันสำหรับเงินที่จ่ายรับกันในกิจการของ นายจ้างตามหน้าที่ ข้อยกเว้นนี้ให้ใช้ตลอดถึงใบรับที่บุคคลในคณะบุคคลซึ่งกระทำกิจการร่วมกันออกให้ซึ่งกันและกันตามหน้าที่เพื่อดำเนินกิจการของคณะบุคคลนั้น ชญ. ใบรับเงินซึ่งที่ออกในต่างประเทศ เว้นแต่ใบรับเบี้ยประกันภัย ซฎ. ใบรับเงินซึ่งผู้ประกอบการเกษตร ออกให้ในการจำหน่ายพืชผลอันเกิด จากเกษตรกรรมของตน เช่นข้าวเปลือก ผัก ปลา สัตว์ ของป่า ฌฏ. ใบรับเงินจากคลังออมสิน ญฐ. ใบรับเงินที่ออกให้ในกรณีที่ขายสินค้า ซึ่งทำในราชอาณาจักรส่งออกไป จำหน่ายนอกราชอาณาจักร ฑ. ใบรับที่สหกรณ์และสมาชิกออกให้ซึ่งกันและกัน ฒ. ใบรับชั่วคราวซึ่งออกในการรับเบี้ยประกันภัยครั้งแรก แต่ถ้าผู้ทรงจะเรียกร้องเอาสิทธิอย่างอื่นนอกจากให้ส่งมอบใบรับตัวจริงแล้วต้องปิดแสตมป์เสียก่อนเช่นเดียวกับที่จะต้องปิดสำหรับใบรับตัวจริง ณ. ใบรับในการไถ่ถอนการจำนองและไถ่ถอนการขายฝากซึ่งได้จดทะเบียนการไถ่ถอนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ๒๙. แบบพิมพ์ของรัฐบาลหรือเทศบาล ก. แบบพิมพ์ซึ่งกฎหมายได้กำหนดมีราคา สูงกว่าฉบับละ ๑๐๕ สตางค์ ให้ปิดแสตมป์ แทนค่าแบบพิมพ์แทนราคา ตามอัตราที่กำหนดในราคาที่กฎหมายนั้น ๆกำหนด ผู้กระทำ ทำตราสาร ผู้กระทำตราสารหรือพนักงานเจ้าหน้าที่พนักงานผู้จ่ายแบบพิมพ์ ข. แบบพิมพ์อื่น ๆ ให้ปิดแสตมป์ แทนค่าแทนราคาหรือค่าของแบบพิมพ์ ตามอัตราที่จะได้กำหนดไว้ในกฎกระทรวง แต่ไม่เกิน ๑๐ ๕ สตางค์ ผู้กระทำทำตราสาร ผู้กระทำตราสารหรือพนักงานเจ้าหน้าที่พนักงานผู้จ่ายแบบพิมพ์ ค. แบบอุทธรณ์ ภาษีอากรประเมิน ๒๕ สตางค์ ผู้กระทำทำตราสาร เจ้าพนักงานผู้จ่ายแบบพิมพ์ ง. แบบแสดงรายการภาษีอากรประเมิน ๑๐ สตางค์ ผู้ทำตราสาร ผู้กระทำเจ้าพนักงานผู้จ่ายแบบพิมพ์ จ. แบบสัญญารับรองของกรมรถไฟ ๑๐ สตางค์ ผู้ทำตราสารหรือ เจ้าพนักงานผู้จ่ายแบบพิมพ์ ฉ. แบบสัญญาเช่าที่ดินของกรมรถไฟ ๑๐ สตางค์ ผู้ทำตราสาร เจ้าหน้าที่พนักงานผู้จ่ายแบบพิมพ์ ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร ก. ในกรณีสหกรณ์หรือเทศบาลเป็นผู้เสียอากรตามข้อนี้ ข. แบบพิมพ์ซึ่งรัฐบาลขอร้องให้กรอกเพื่อความรู้ของรัฐบาล โดยผู้กรอกไม่มีความผูกพันตามกฎหมายที่จะพึงต้องปฏิบัติ ค. แบบพิมพ์ซึ่งเจ้าบ้านต้องกรอกตามที่กำหนดไว้ในข้อ ๒ ก. แห่งกฎกระทรวงการคลังออกตามความในประมวลรัษฎากร (ฉบับที่ ๗) ว่าด้วยเงินช่วยการประถมศึกษา ง. แบบพิมพ์ซึ่งนักเรียนหรือนักศึกษาใช้ตอบข้อสอบ จ. แบบพิมพ์ที่ใช้ในการฝากและถอนเงินคลังออมสิน ๓๐. เรื่องราวยื่นต่อรัฐบาลหรือเทศบาล ซึ่งร้องขอประโยชน์อันมีมูลค่า ตาม ที่จะได้กำหนดไว้ในกฎกระทรวง ๑๐ สตางค์ ผู้กระทำ ตราสาร ผู้กระทำ ตราสาร ๓๑. เอกสารโพยก๊วน ที่แสดงการรับ แลกหรือการรับส่งเงิน ทุก ๕ บาท หรือเศษของ ๕ บาท ๑๐ สตางค์ เจ้าสำนักโพยก๊วน เจ้าสำนักโพยก๊วน บัญชีอัตราอากรมหรสพ ๑. ตั๋วราคาสูงกว่า ๕ สตางค์ แต่ไม่เกิน ๑๐ สตางค์ เก็บอากร ๒ สตางค์ ๒. ตั๋วราคาสูงกว่า ๑๐ สตางค์ แต่ไม่เกิน ๑๕ สตางค์ เก็บอากร ๓ สตางค์ ๓. ตั๋วราคาสูงกว่า ๑๕ สตางค์ แต่ไม่เกิน ๒๐ สตางค์ เก็บอากร ๔ สตางค์ ๔. ตั๋วราคาสูงกว่า ๒๐ สตางค์ แต่ไม่เกิน ๒๕ สตางค์ เก็บอากร ๕ สตางค์ ๕. ตั๋วราคาสูงกว่า ๒๕ สตางค์ แต่ไม่เกิน ๓๕ สตางค์ เก็บอากร ๖ สตางค์ ๖. ตั๋วราคาสูงกว่า ๓๕ สตางค์ แต่ไม่เกิน ๕๐ สตางค์ เก็บอากร ๘ สตางค์ ๗. ตั๋วราคาสูงกว่า ๕๐ สตางค์ แต่ไม่เกิน ๗๕ สตางค์ เก็บอากร ๑๐ สตางค์ ๘. ตั๋วราคาสูงกว่า ๗๕ สตางค์ แต่ไม่เกิน ๑๐๐ สตางค์ เก็บอากร ๑๕ สตางค์ ๙. ตั๋วราคาตั้งแต่ ๑๐๐ สตางค์ขึ้นไป เก็บอากร ๕ สตางค์ ทุก ๒๕ สตางค์ หรือเศษของ ๒๕ สตางค์ ๑๐. ตั๋วไม่เสียค่าดู เก็บอากรตามราคาชั้นที่ดูเป็นรายครั้ง และรายบุคคลที่เข้าดู ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร บัตรที่ทางราชการออกให้เข้าดูไม่ต้องเสียค่าดู บัญชีประเภทและชั้นของที่ดิน ประเภท ๑ ที่ดินนอกเขตเทศบาล ชั้น ราคาปานกลางของที่ดิน อัตราเงินช่วยบำรุงท้องที่ไร่ละ บาท สตางค์ ๑ ไม่เกินไร่ละ ๒๐ บาท - ๑๐ ๒ ตั้งแต่ไร่ละกว่า ๒๐ บาทถึง ๔๐ บาท - ๑๕ ๓ ตั้งแต่ไร่ละกว่า ๔๐ บาทถึง ๖๐ บาท - ๒๐ ๔ ตั้งแต่ไร่ละกว่า ๖๐ บาทถึง ๘๐ บาท - ๒๕ ๕ ตั้งแต่ไร่ละกว่า ๘๐ บาทขึ้นไป - ๓๐ ประเภท ๒ ที่ดินในเขตเทศบาล ชั้น ราคาปานกลางของที่ดิน อัตราเงินช่วยบำรุงท้องที่ไร่ละ บาท สตางค์ ๑ ไม่เกินไร่ละ ๕๐ บาท - ๒๕ ๒ ตั้งแต่ไร่ละกว่า ๕๐ บาท ถึง ๑๐๐ บาท - ๕๐ ๓ ตั้งแต่ไร่ละกว่า ๑๐๐ บาท ถึง ๒๐๐ บาท - ๗๕ ๔ ตั้งแต่ไร่ละกว่า ๒๐๐ บาท ถึง ๔๐๐ บาท ๑ ๐๐ ๕ ตั้งแต่ไร่ละกว่า ๔๐๐ บาท ถึง ๖๐๐ บาท ๑ ๕๐ ๖ ตั้งแต่ไร่ละกว่า ๖๐๐ บาท ถึง ๘๐๐ บาท ๒ ๐๐ ๗ ตั้งแต่ไร่ละกว่า ๘๐๐ บาท ถึง ๑,๒๐๐ บาท ๓ ๐๐ ๘ ตั้งแต่ไร่ละกว่า ๑,๒๐๐ บาท ถึง ๑,๖๐๐ บาท ๔ ๐๐ ๙ ตั้งแต่ไร่ละกว่า ๑,๖๐๐ บาท ถึง ๒,๐๐๐ บาท ๕ ๐๐ ๑๐ ตั้งแต่ไร่ละกว่า ๒,๐๐๐ บาท ถึง ๒,๔๐๐ บาท ๖ ๐๐ ๑๑ ตั้งแต่ไร่ละกว่า ๒,๔๐๐ บาท ถึง ๓,๒๐๐ บาท ๗ ๐๐ ๑๒ ตั้งแต่ไร่ละกว่า ๓,๒๐๐ บาทขึ้นไป ๘ ๐๐ ประเภท ๓ ที่ดินซึ่งตั้งอยู่ภายในรัศมี ๒๐๐ เมตรของรอบเขตที่ตั้งสถานีรถไฟ ที่ตั้งที่ว่าการอำเภอ ที่ตั้งโรงทหาร หรือที่ตั้งโรงงานอุตสาหกรรมของรัฐบาล หรือสถานที่อื่นตามที่จะได้มีพระราชกฤษฎีกากำหนดไว้ ซึ่งคณะกรรมการตีราคาปานกลางของที่ดินเห็นว่าเจริญแล้ว ให้แบ่งเป็นชั้น และแล้วเรียกเก็บเงินช่วยบำรุงท้องที่เท่ากับที่ดินในเขตเทศบาล หมายเหตุ ๑. ที่ดินต้องเสียเงินช่วยบำรุงท้องที่ เศษของไร่ให้คิดในอัตราลดลงตามส่วน ๒. เศษของ ๑ ตารางวาให้ปัดขึ้นเป็น ๑ ตารางวา ๓. เศษของ ๕ สตางค์ให้ปัดขึ้นเป็น ๕ สตางค์

ถ้าผู้เสียภาษีอากรต้องการขอใบแทนใบเสร็จที่เจ้าพนักงานได้ออกให้ไปแล้ว ให้ขอรับได้ ณ ที่ว่าการอำเภอ โดยเสียค่าธรรมเนียมฉบับละ ๕๐ สตางค์

ผู้ใดไม่ยื่นรายการ ให้อำเภอหรือเจ้าพนักงานประเมินผู้ทำการประเมิน แล้วแต่กรณี มีอำนาจออกหมายเรียกตัวผู้นั้นมาไต่สวน และออกหมายเรียกพยาน กับสั่งให้ผู้ไม่ที่ยื่นรายการหรือพยานนั้นนำสมุดบัญชีหรือพยานหลักฐานอื่นอันควรแก่เรื่องมาแสดงได้ แต่ต้องให้เวลาล่วงหน้าไม่น้อยกว่า ๕ วัน นับแต่วันส่งหมาย

เมื่อได้จัดการตามมาตรา ๒๓ และทราบข้อความแล้ว อำเภอหรือเจ้าพนักงานประเมิน แล้วแต่กรณี มีอำนาจประเมินเงินภาษีอากร และแจ้งจำนวนภาษีอากรที่ต้องชำระไปยังผู้ต้องเสียภาษีอากร ในกรณีนี้ จะอุทธรณ์การประเมินก็ได้

ถ้าผู้ได้รับหมายหรือคำสั่งของอำเภอหรือเจ้าพนักงานประเมิน แล้วแต่กรณี ไม่ปฏิบัติตามหมายหรือคำสั่งของอำเภอหรือเจ้าพนักงานประเมินตามมาตรา ๒๓ หรือไม่ยอมตอบคำถามเมื่อซักถาม อำเภอหรือเจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจประเมินเงินภาษีอากรตามที่รู้เห็นว่าถูกต้อง และแจ้งจำนวนภาษีอากรไปยังผู้ต้องเสียภาษีอากร ในกรณีนี้ ห้ามมิให้อุทธรณ์การประเมิน แต่ในกรณีส่งหมายโดยวิธีหนึ่งวิธีใดดังบัญญัติไว้ในมาตรา ๘ วรรค ๒ และ ๓ นั้น ถ้าภายในกำหนด ๑๕ วัน นับแต่วันส่งหมาย ผู้อุทธรณ์แสดงให้เป็นที่พอใจแก่เจ้าหน้าที่ผู้รับอุทธรณ์ได้ว่า มีเหตุสุดวิสัยกระทำให้ไม่ทราบการส่งหมาย ก็ให้มีสิทธิอุทธรณ์ได้

เงินภาษีอากรที่บุคคลใดจะต้องเสียหรือนำส่งตามบทบัญญัติในหมวดต่าง ๆ แห่งลักษณะนี้เกี่ยวแก่ภาษีอากรประเมิน ต้องเสียหรือนำส่งภายในเวลา ตามแต่จะมีบทบัญญัติในหมวดนั้น ๆ กำหนดไว้ ส่วนเงินภาษีอากรที่อำเภอหรือเจ้าพนักงานประเมินแจ้งให้เสีย ถ้าไม่มีบทบัญญัติในหมวดต่าง ๆ แห่งลักษณะนี้ที่กล่าวแล้วกำหนดเวลาไว้เป็นอย่างอื่น ก็ต้องเสียภายในเวลา ๓๐ วัน นับแต่วันได้รับแจ้งจำนวน ถ้าไม่เสียหรือนำส่งภายในกำหนดที่ว่ามานี้ ให้เสียเงินเพิ่มอีกร้อยละ ๒๐ แห่งเงินภาษีอากรที่ต้องเสียหรือนำส่งนั้น เงินเพิ่มนี้ให้ถือเป็นค่าภาษีอากร

ผู้ใดโดยรู้อยู่แล้วหรือจงใจไม่ปฏิบัติตามหมายหรือคำสั่งของอำเภอ เจ้าพนักงานประเมิน ข้าหลวงประจำจังหวัด หรืออธิบดี ที่ออกตามมาตรา ๑๙ มาตรา ๒๓ หรือมาตรา ๓๒ หรือไม่ยอมตอบคำถามเมื่อซักถาม ผู้นั้นมีความผิดต้องระวางโทษปรับไม่เกิน ๕๐๐ บาท

เงินได้พึงประเมินตามมาตรา ๔๐ (๖) ยอมให้หักค่าใช้จ่ายเป็นการเหมาร้อย ๒๕ สำหรับเป็นค่าใช้จ่ายในกิจการของวิชาชีพอิสระนั้น ๆ ตามที่จะได้มีพระราชกฤษฎีกากำหนดไว้

เงินได้พึงประเมินตามมาตรา ๔๐ เมื่อได้หักค่าภาระและค่าใช้จ่ายตามที่จะพึงหักได้แล้ว ให้ได้รับการลดหย่อนอีก ดังต่อไปนี้ (๑) ผู้ต้องเสียภาษีแต่ละคน ลดหย่อนให้เป็นค่าใช้จ่ายส่วนตัว ๖๐๐ บาท (๒) ผู้ต้องเสียภาษีที่มีภริยาหรือสามี ลดหย่อนให้ผู้ต้องเสียภาษีนั้นแต่ละคน เป็นค่าใช้จ่ายสำหรับภริยาหรือสามี แล้วแต่กรณี ๓๐๐ บาท (๓) ผู้ต้องเสียภาษีที่มีบุตร ลดหย่อนให้เป็นค่าใช้จ่ายสำหรับบุตรซึ่งยังไม่บรรลุนิติภาวะหรือไร้ความสามารถ หรือเสมือนไร้ความสามารถอันอยู่ในความอุปการะเลี้ยงดูและยังมีชีวิตอยู่ คนละ ๒๐๐ บาท แต่ทั้งนี้ ลดหย่อนให้แก่บิดาหรือมารดาผู้ซึ่งปกครองบุตรนั้นฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งแต่ฝ่ายเดียวหรือทั้งสองฝ่ายเท่า ๆ กันเท่าที่จะทำได้ เว้นแต่ทั้งสองฝ่ายตกลงกันขอแบ่งส่วนการรับการลดหย่อน ก็ลดหย่อนให้ตามส่วนที่ตกลงกัน การลดหย่อนใน (๒) และ (๓) ให้ได้รับตลอดทั้งปี ไม่ว่าจะมีสามีภริยาหรือบุตรในเวลาใดระหว่างปี หรือสามีภริยาหรือบุตรในระหว่างปีก็ตาม แต่มิให้ผู้ต้องเสียภาษีแต่ละคนได้รับการลดหย่อนตามที่ว่ามานี้เกิน ๒,๔๐๐ บาท

บุคคลทุกคน เว้นแต่ผู้ยังไม่บรรลุนิติภาวะ ผู้ที่ศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถหรือเสมือนไร้ความสามารถ ถ้ามีเงินได้พึงประเมินในปีภาษีที่ล่วงมาแล้วเป็นจำนวนเกินกว่า ๖๐๐ บาท ให้ยื่นรายการเกี่ยวกับเงินได้พึงประเมินที่ตนได้รับในระหว่างปีภาษีที่ล่วงมาแล้ว พร้อมทั้งข้อความอื่น ๆ ตามแบบที่อธิบดีกำหนดต่อเจ้าพนักงานซึ่งรัฐมนตรีแต่งตั้งภายในเดือนพฤษภาคมทุก ๆ ปี ในกรณีที่คณะบุคคลซึ่งมิใช่นิติบุคคลประกอบกิจการเป็นหุ้นส่วนได้รับเงินได้พึงประเมิน นอกจากบุคคลซึ่งเป็นหุ้นส่วนต้องยื่นรายการดังกล่าวแล้ว ให้คณะบุคคลนั้นยื่นรายการตามแบบที่อธิบดีกำหนด แสดงรายการเกี่ยวกับหุ้นส่วนและข้อความอื่นอันควรแก่เรื่องต่อเจ้าพนักงาน ซึ่งรัฐมนตรีแต่งตั้งภายในเดือนพฤษภาคมทุก ๆ ปีด้วย

ถ้าเงินภาษีที่ต้องเสียตามบทบัญญัติแห่งส่วนนี้สำหรับปีใด มีจำนวนเกินกว่า ๕๐๐ บาท ผู้ต้องเสียภาษีจะชำระเป็น ๒ งวด ๆ ละเท่า ๆ กันก็ได้ แต่เงินงวดที่ ๑ ต้องชำระภายในกำหนดเวลาตามมาตรา ๒๗ และงวดที่ ๒ ภายใน ๙๐ วัน นับแต่วันได้รับแจ้งจำนวน ถ้าเงินงวดที่ ๑ ไม่ชำระภายในกำหนดเวลาดังกล่าว ผู้ต้องเสียภาษีหมดสิทธิที่จะชำระเงินภาษีเป็น ๒ งวด และให้ใช้มาตรา ๒๗ บังคับ

เงินได้ต้องเสียภาษีในส่วนนี้ คือ (๑) ดอกเบี้ยที่จ่ายเป็นดอกเบี้ยหุ้นกู้ ดอกเบี้ยพันธบัตร หรือดอกเบี้ยเงินกู้ ที่จ่ายอันมีลักษณะเป็นเงินทุน (๒) เงินปันผล หรือเงินส่วนแบ่งของกำไรที่จ่าย เงินโบนัสที่จ่ายแก่ผู้ถือหุ้น รวมทั้งเงินลดทุนซึ่งจ่ายหรือเงินเพิ่มทุน ซึ่งตั้งจากกำไรที่ได้มา หรือเงินรายได้ที่กันไว้ของบริษัทหรือหุ้นส่วนนิติบุคคล (๓) ผลประโยชน์ที่ได้จากการยุบบริษัท หรือหุ้นส่วนนิติบุคคลไปควบเข้ากันกับบริษัทหรือหุ้นส่วนนิติบุคคลอื่น หรือการรับช่วงกัน หรือการเลิก ซึ่งตีราคาเป็นเงินได้เกินกว่าเงินทุน

บริษัทหรือหุ้นส่วนนิติบุคคลที่ตั้งขึ้นตามกฎหมายของต่างประเทศและกระทำกิจการในที่อื่น ๆ รวมทั้งสยาม ให้เทียบยอดเงินได้ก่อนหักรายจ่ายที่บริษัทหรือหุ้นส่วนนิติบุคคลนั้นได้จากกิจการในสยาม กับยอดเงินได้ก่อนหักรายจ่ายทั้งหมด เมื่อเทียบเป็นส่วนเท่าใด ให้คำนวณเงินได้ต้องเสียภาษีตามส่วนนั้น แต่ในกรณีดังต่อไปนี้ เงินที่นำมาเทียบส่วนนั้น แทนที่จะใช้เงินได้ก่อนหักรายจ่าย ให้ใช้เงินต่อไปนี้เทียบกันตามกรณี คือ (๑) ถ้าบริษัทหรือหุ้นส่วนนิติบุคคลเป็นธนาคารรับฝากเงิน หรือรับฝากและแลกเงินให้ใช้เทียบยอดเงินฝากในบัญชีกระแสรายวัน และเงินฝากประจำในสยาม ประเทศไทยกับยอดเงินฝากทั้งสิ้นในประเภทดังกล่าวแล้วของธนาคารในวันปิดเปิดบัญชีของระยะบัญชี ๑๒ เดือน ที่สิ้นสุดในครั้งหลังที่สุดก่อนจ่ายเงินได้ต้องเสียภาษี แต่อย่างน้อยจำนวนเงินภาษีที่ต้องเสียต้องไม่ต่ำกว่า๓,๐๐๐ บาท ถ้าบริษัทหรือหุ้นส่วนนิติบุคคลเป็นธนาคารแลกเงิน โดยเฉพาะให้ใช้เทียบยอดเงินของกิจการแลกเงิน ถ้าบริษัทหรือหุ้นส่วนนิติบุคคลเป็นธนาคารทั้งรับฝากเงินและแลกเงิน ให้ใช้เทียบยอดเงินอย่างหนึ่งอย่างใดที่กล่าวแล้ว ซึ่งคิดได้เป็นเงินภาษีมากกว่า (๒) ถ้าเป็นบริษัทหรือหุ้นส่วนนิติบุคคลประกอบกิจการเครดิตฟองซิเอร์ ให้ใช้เทียบยอดเงินให้กู้โดยมีอสังหาริมทรัพย์เป็นประกันและลงทุนหากำไรในอสังหาริมทรัพย์ซึ่งค้างบัญชีในวันปิดบัญชีของระยะบัญชี ๑๒ เดือนที่สิ้นสุดลงในครั้งหลังที่สุดก่อนจ่ายเงินได้ต้องเสียภาษี (๓) ถ้าเป็นบริษัทหรือหุ้นส่วนนิติบุคคลประกอบกิจการออมสิน ให้ใช้เทียบยอดเงินที่ยังค้างบัญชีเป็นเครดิตของผู้ส่งในวันปิดบัญชีของระยะบัญชี ๑๒ เดือนที่สิ้นสุดลงในครั้งหลังที่สุดก่อนจ่ายเงินได้ต้องเสียภาษี (๔) ถ้าเป็นบริษัทหรือหุ้นส่วนนิติบุคคลประกอบกิจการประกันภัย ให้ใช้เทียบยอดเงินเบี้ยประกันภัยที่เก็บได้

การเสียภาษีตามความในส่วนนี้ ให้เสียตามอัตราภาษีปกติในบัญชีอัตราภาษีเงินได้ท้ายหมวดนี้ ณ ที่ว่าการอำเภอภายใน ๙๐ วัน นับแต่วันที่ ๆ ที่ประชุมใหญ่อนุมัติบัญชีและงบดุล ส่วนในกรณีที่ไม่มีการประชุมใหญ่ให้เสียภาษีภายใน ๙๐ วัน นับแต่วันที่พึงจ่ายเงินได้ตามมาตรา ๖๕

ภายใน ๙๐ วัน นับแต่วันที่ ๆ ที่ประชุมใหญ่อนุมัติบัญชีและงบดุลทุกปี หรือในกรณีที่ไม่มีการประชุมใหญ่ภายใน ๙๐ วันนับแต่วันที่พึงจ่ายเงินตามมาตรา ๖๕ ให้บริษัทหรือหุ้นส่วนนิติบุคคลยื่นรายการต่อเจ้าพนักงานประเมินตามแบบที่อธิบดีกำหนด แสดงรายการเกี่ยวกับเงินได้ต้องเสียภาษีตามมาตรา ๖๕ และยอดเงินต่าง ๆ ตามมาตรา ๖๗

ในหมวดนี้ เว้นแต่ข้อความจะแสดงให้เห็นเป็นอย่างอื่น “ร้านค้า” หมายความว่า สถานที่ซึ่งใช้ในการประกอบหรือดำเนินกิจการค้า ตามที่จะได้มีพระราชกฤษฎีกากำหนดชนิดแห่งการค้านั้นไว้ ร้านค้าดังกล่าวในวรรคก่อนนั้น หมายความรวมทั้งโรงเรือน ตึกหรือแพ ตลอดจนที่ดินที่ใช้เกี่ยวเนื่องกับโรงเรือน ตึกหรือแพนั้นในการประกอบหรือดำเนินกิจการค้า “โรงอุตสาหกรรม” หมายความว่า โรงสี - ที่ทำการโม่หรือย่อยหิน ที่ทำการขุดแร่หรือโรงอุตสาหกรรมอื่นที่ใช้เครื่องจักรหรือเครื่องกลทำให้เกิดกำลัง หรือแปลงวัตถุดิบให้เป็นรูปอื่น หรือแปลงวัตถุที่ได้แปลงมาแล้วด้วยการฝีมือ หรือด้วยเครื่องจักรหรือเครื่องกล ให้เปลี่ยนสภาพเป็นอย่างอื่น ทั้งนี้ ตามที่จะได้มีพระราชกฤษฎีกากำหนดชนิดแห่งอุตสาหกรรมนั้นไว้ “โรงค้า” หมายความว่า ร้านค้าหรือโรงอุตสาหกรรมหรือทั้งสองอย่างรวมกัน “ค่ารายปี” หมายความว่า จำนวนเงินซึ่งร้านค้าสมควรให้เช่าได้ในปีหนึ่ง ๆ ถ้าร้านค้าใดมีข้อตกลงเรียกเก็บค่าเช่า หรือเรียกเก็บเป็นเงินกินเปล่า หรือเงินค่าประกันวินาศภัย หรือเรียกเก็บเป็นเงินอย่างอื่นเนื่องในการได้ใช้ร้านค้า ก็ให้ถือเอาจำนวนเงินที่เรียกเก็บนั้นเป็นเกณฑ์อย่างหนึ่งในการประเมินเงินที่สมควรให้เช่าได้ในปีหนึ่ง ๆ “ปีภาษี” หมายความว่า ปีตามปฏิทินหลวง “ป้าย” หมายความว่า ป้ายชื่อยี่ห้อหรือเครื่องหมายของโรงค้า ซึ่งแสดงเป็นตัวอักษรหรือเครื่องหมายอย่างอื่น โดยการเขียน แกะ สลัก จารึก หรือทำให้ปรากฏโดยวิธีอื่น ทั้งนี้ ไม่ว่าจะกระทำบนแผ่นกระดาษ แผ่นไม้ แผ่นกระจก กำแพง ผนัง ผ้า หรือวัตถุอื่น ซึ่งแสดงไว้ที่โรงค้า หรือบริเวณใกล้เคียงกับโรงค้า

ถ้าเงินภาษีที่ต้องเสียตามหมวดนี้สำหรับปีใดมีจำนวนเกินกว่า ๕๐๐ บาท ผู้ต้องเสียภาษีจะชำระเป็น ๒ งวด ๆ ละเท่า ๆ กันก็ได้ แต่เงินงวดที่ ๑ ต้องชำระภายในกำหนดเวลาตามมาตรา ๘๒ และงวดที่ ๒ ภายใน ๙๐ วันนับแต่วันได้รับแจ้งการประเมิน ถ้าเงินงวดที่ ๑ ไม่ชำระภายในกำหนดเวลาดังกล่าว ผู้ต้องเสียภาษีหมดสิทธิที่จะชำระเงินภาษีเป็น ๒ งวด และให้ใช้มาตรา ๒๗ บังคับ

ในหมวดนี้ เว้นแต่ข้อความจะแสดงให้เห็นเป็นอย่างอื่น “ตราสาร” หมายความว่า เอกสารที่ต้องเสียอากรตามหมวดนี้ “กระดาษ” หมายความตลอดถึงแผ่นหนังฟอกหรือสิ่งอื่น ๆ ซึ่งใช้เขียนตราสาร “แสตมป์” หมายความว่า แสตมป์ปิดทับหรือแสตมป์ดุนบนกระดาษซึ่งกำหนดลักษณะโดยกฎกระทรวง “กระทำ” เมื่อใช้เกี่ยวกับตราสาร หมายความว่า การลงลายมือชื่อตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ “ปิดแสตมป์” หมายความว่า การปิดแสตมป์ทับกระดาษ หรือการมีแสตมป์ดุนบนกระดาษ “ขีดฆ่า” หมายความว่า การกระทำเพื่อมิให้ใช้แสตมป์ได้อีก โดยในกรณีแสตมป์ปิดทับ ได้ลงลายมือชื่อหรือลงชื่อห้างร้านบนแสตมป์ หรือขีดเส้นคร่อมฆ่าแสตมป์ที่ปิดทับกระดาษและลงวันเดือนปีที่กระทำสิ่งเหล่านี้ด้วย ในกรณีแสตมป์ดุน ได้เขียนบนตราสารให้แสตมป์ดุนปรากฏอยู่ในด้านหน้าของตราสารนั้น “ปิดแสตมป์บริบูรณ์” ในกรณีแสตมป์ปิดทับ หมายความว่า ได้เสียอากรโดยปิดแสตมป์ทับกระดาษ ก่อนกระทำหรือในทันทีที่ทำตราสารเป็นราคาไม่น้อยกว่าอากรที่ต้องเสีย และได้ขีดฆ่าแสตมป์นั้นแล้ว ในกรณีแสตมป์ดุน หมายความว่า ได้เสียอากรโดยใช้กระดาษมีแสตมป์ดุนเป็นราคาแสตมป์ไม่น้อยกว่าอากรที่ต้องเสียและได้ขีดฆ่าแล้ว “ใบรับ” หมายความว่า (ก) บันทึก หรือหนังสือใด ๆ ที่เป็นหลักฐานแสดงว่าได้รับ ได้รับฝากหรือได้รับชำระเงินหรือตั๋วเงิน หรือ (ข) บันทึก หรือหนังสือใด ๆ ที่เป็นหลักฐานแสดงว่าหนี้หรือสิทธิเรียกร้องได้ชำระหรือปลดให้แล้ว บันทึก หรือหนังสือที่กล่าวนั้นจะมีลายมือชื่อของบุคคลใด ๆ หรือไม่ ไม่สำคัญ “พนักงานเจ้าหน้าที่” หมายความว่า เจ้าพนักงานซึ่งรัฐมนตรีแต่งตั้ง “นายตรวจ” หมายความว่า เจ้าพนักงานซึ่งรัฐมนตรีแต่งตั้ง

ในกรณีต่อไปนี้ ผู้ขาย ผู้ให้เช่าซื้อหรือ ผู้รับเงิน หรือผู้รับชำระราคา ต้องออกใบรับเงินให้แก่ผู้ซื้อ ผู้เช่าซื้อ หรือผู้จ่ายเงิน หรือผู้ชำระราคาทุกคราว จะได้มีการเรียกร้องให้ออกใบรับหรือไม่ก็ตาม (๑) การให้เช่าซื้อทรัพย์สินทุกชนิด ซึ่งมีราคาเช่าซื้อเกิน ๕ บาท (๒) การขายซึ่งมีรวมราคารายละที่ต้องชำระครั้งหนึ่งเกิน ๕ บาท จากโรงค้า ถ้าโรงค้านั้นต้องเสียภาษีโรงค้าตามมาตรา ๗๙ (๒) (๓) การขายซึ่งคราวหนึ่ง ๆ มีรวมราคาที่ต้องชำระครั้งหนึ่งเกิน ๑๐๐ บาท (๔) การรับเงินเนื่องในการโพยก๊วนทุกราย ไม่จำกัดว่าเป็นจำนวนเงินเท่าใด ถ้าการเช่าซื้อหรือการขายที่กล่าวข้างต้นมีเงื่อนไข ให้ชำระราคาภายหลังงวดเดียวหรือหลายงวด ให้ออกใบรับทุกคราวที่ได้รับเงินชำระราคา มาตรานี้ ไม่ใช้บังคับในกรณีที่ขายสินค้าซึ่งทำในราชอาณาจักรส่งออกไปจำหน่ายนอกราชอาณาจักร

เมื่อมีเหตุอันเหตุผลสมควร พนักงานเจ้าหน้าที่หรือนายตรวจมีอำนาจเข้าไปในสถานที่ทำการค้าหรือสำนักงานใด ๆ ในเวลากลางวันระหว่างพระอาทิตย์ขึ้นและพระอาทิตย์ตก และทำการตรวจสอบตราสารว่าได้ปิดแสตมป์บริบูรณ์แล้วหรือไม่ กับมีอำนาจออกหมายเรียกตัวผู้มีหน้าที่เสียอากร ผู้ทรงตราสาร หรือผู้ถือเอาประโยชน์แห่งตราสาร และพยานหลักฐานอื่นอันควรแก่เรื่องมาไต่สวนได้

ผู้ใดออกใบรับไม่เกิน ๕ บาทสำหรับมูลค่าเกิน ๕ บาท หรือแบ่งหรือแยกมูลค่าที่ได้รับชำระนั้นเพื่อหลีกเลี่ยงการเสียอากรก็ดี จงใจกระทำหรือทำตราสารให้ผิดความจริง เพื่อหลีกเลี่ยงไม่ปฏิบัติตามบทบัญญัติแห่งหมวดนี้ก็ดี ผู้นั้นมีความผิดต้องระวางโทษปรับไม่เกิน ๒๐๐ บาท

ผู้ใดไม่ออกใบรับในการขายหรือให้เช่าซื้อตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๑๐๕ ก็ดี เมื่อถูกเรียกร้องให้ออกใบรับอันต้องปิดแสตมป์บริบูรณ์ ปฏิเสธหรือเพิกเฉยเสีย ไม่ออกใบรับให้ เป็นการฝ่าฝืนมาตรา ๑๐๖ ก็ดี ออกใบรับซึ่งไม่ปิดแสตมป์ให้ครบจำนวนอากรก็ดี ผู้นั้นมีความผิดต้องระวางโทษปรับไม่เกิน ๑๐๐ บาท ถ้าความผิดตามความในวรรคก่อน ปรากฏขึ้นด้วยการกล่าวหาแจ้งความของบุคคลที่มิใช่เจ้าพนักงานของรัฐบาลทำการในหน้าที่นอกจากเงินค่าปรับแล้ว ให้ผู้มีความผิดเสียเงินเป็นค่าสินบนจ่ายให้แก่บุคคลดังกล่าวอีกด้วย เป็นจำนวนเงินไม่เกินกึ่งหนึ่งของเงินค่าปรับ แต่อย่างน้อยไม่ต่ำกว่า ๓ บาท

ผู้ใดโดยรู้อยู่แล้ว ไม่อำนวยความสะดวกแก่พนักงานเจ้าหน้าที่หรือนายตรวจในการปฏิบัติตามหน้าที่ หรือโดยรู้อยู่แล้ว หรือจงใจไม่ปฏิบัติตามหมายของพนักงานเจ้าหน้าที่ หรือนายตรวจ ซึ่งออกตามมาตรา ๑๒๓ หรือไม่ยอมตอบคำถามเมื่อซักถาม ผู้นั้นมีความผิดต้องระวางโทษปรับไม่เกิน ๕๐๐ บาท

มหรสพที่ระบุไว้ดังต่อไปนี้ ไม่อยู่ในบังคับแห่งบทบัญญัติในหมวดนี้ (๑) มหรสพที่เก็บเงิน เพื่อบำรุงสาธารณประโยชน์โดยเฉพาะ และโดยไม่หักรายจ่ายจากเงินที่เก็บได้ ซึ่งได้เป็นไปตามลักษณะที่รัฐมนตรีกำหนดระเบียบการไว้ (๒) มหรสพในงานที่วัดจัดขึ้นภายในเขตวัดเป็นเทศกาลประจำปี (๓) มหรสพซึ่งเก็บค่าดูเป็นอัตราสูงสุดไม่เกิน ๕ สตางค์ (๔) มหรสพซึ่งรัฐมนตรีกำหนดไว้ในกฎกระทรวง

ส่วนของที่ดินซึ่งจะต้องเสียเงินช่วยบำรุงท้องที่นั้น คือส่วนซึ่งเหลือจากที่จัดเป็นที่อยู่อาศัยสำหรับผู้ต้องเสียเงินบำรุงท้องที่ ซึ่งยอมให้หักออกได้ดังนี้ ก. ถ้าที่ดินนั้นเป็นที่อยู่อาศัยสำหรับผู้ต้องเสียเงินช่วยบำรุงท้องที่ที่นั้นเอง ให้หักออกได้ ๔๐๐ ตารางเมตร ข. ถ้าผู้ต้องเสียเงินช่วยบำรุงท้องที่ที่ภริยาหรือสามีอยู่ร่วมด้วย ให้หักเพิ่มอีก ๔๐๐ ตารางเมตร ค. ถ้ามีบุตรอยู่ร่วมด้วย ให้หักเพิ่มอีก ๒๐๐ ตารางเมตรต่อ ๑ คน ง. เฉพาะที่นอกเขตเทศบาลเมืองและเทศบาลนครให้หักเพิ่มสำหรับสวนครัวและคอกสัตว์อีก ๔๐๐ ตารางเมตร การพิจารณาหักพื้นที่ดินออกดังกล่าวข้างต้น ในกรณีที่บุคคลคนเดียวมีที่ดินหลายแปลง ให้หักให้เฉพาะที่เกี่ยวกับที่ดินซึ่งได้อยู่อาศัยนานที่สุดในปีสำรวจปีหนึ่ง ๆ แต่แปลง เดียว ในกรณีที่บุคคลหลายคนมีกรรมสิทธิ์ร่วมกัน หรือครอบครองร่วมกันในที่ดินแปลงเดียวกัน การที่จะหักให้สำหรับตัวผู้ต้องเสียเงินช่วยบำรุงท้องที่และภริยาหรือสามีที่อยู่ร่วมกันนั้นให้หักโดยส่วนเฉลี่ย แต่มิให้เกินอัตราที่กำหนดไว้เว้นแต่บุตรที่อยู่ร่วมด้วยให้หักให้ทุกคน ๆ ละ ๒๐๐ ตารางเมตร ถ้าเหตุสำหรับการหักพื้นที่เกิดขึ้นภายหลังวันสำรวจปีใด ก็ไม่ต้องหักให้สำหรับปีนั้น ในกรณีที่บุคคลหลายคนมีกรรมสิทธิ์ร่วมกันหรือครอบครองร่วมกันในที่ดินหลายแปลงให้นำบทบัญญัติในวรรคก่อน ๆ มาใช้บังคับโดยอนุโลม

ที่ดินแปลงใดตั้งอยู่ในทำเลค้าซึ่งมีราคาปานกลางของที่ดินในทำเลนั้นสูงกว่าไร่ละ ๑๐,๐๐๐ บาท ให้ถือว่าที่ดินนั้นไม่ใช่ที่ดินสำหรับอยู่อาศัย และไม่ได้รับการยกเว้นตามมาตรา ๑๕๐

ที่ดินดังต่อไปนี้ให้ยกเว้นไม่ต้องเสียเงินช่วยบำรุงท้องที่ (๑) พระราชวังอันเป็นส่วนสาธารณสมบัติของแผ่นดิน (๒) สาธารณสมบัติของแผ่นดิน และที่ดินของรัฐบาลซึ่งใช้ในกิจการของรัฐบาลหรือสาธารณะโดยมิได้หาผลประโยชน์ (๓) ที่ดินของเทศบาล ซึ่งใช้ในกิจการของเทศบาลหรือสาธารณะโดยมิได้หาผลประโยชน์ (๔) ที่ดินที่ใช้เฉพาะการพยาบาลสาธารณะ การศึกษาสาธารณะหรือการกุศลสาธารณะ (๕) ที่ดินที่ใช้เฉพาะในศาสนกิจศาสนาโดยใดศาสนาหนึ่งหรือพระอาราม หรือสำนักสงฆ์ หรือที่ธรณีสงฆ์ หรือสถานวัดบาทหลวงสถานพักสอนศาสนา หรือที่ศาลเจ้า (๖) สุสาน และฌาปนสถาน (๗) ที่ดินทำทางรถไฟ การประปา หรือการไฟฟ้า (๘) ที่ดินซึ่งรัฐมนตรีออกกฎกระทรวงยกเว้น

ให้คณะกรมการกรรมการจังหวัดตั้งกรรมการพิจารณาตีราคาปานกลางของที่ดินในตำบลหนึ่ง ๆ ประกอบด้วยบุคคลในท้องที่นั้น ดังต่อไปนี้ (๑) ในกรณีที่ดินในเขตเทศบาลให้มีนายอำเภอ ๑ ผู้ทรงวุฒิ ๑ และเทศมนตรีหรือผู้แทน ๑ (๒) ในกรณีที่ดินนอกเขตเทศบาลให้มีนายอำเภอ ๑ ผู้ทรงวุฒิ ๑ และกำนัน ๑ ถ้าราคาที่ดินในเขตนั้นแตกต่างกันมาก ก็ให้กำหนดเขตเป็นหน่วย ๆ ภายในตำบลนั้นเพื่อประโยชน์แก่การตีราคาปานกลางให้เที่ยงธรรม

ที่ดินซึ่งใช้ในการเพาะปลูกพืช ถ้าการเพาะปลูกในบริเวณนั้นเสียหายมากผิดปกติ หรือทำไม่ได้ด้วยเหตุอันพ้นวิสัยที่จะป้องกันได้โดยทั่วไป ให้คณะกรมการจังหวัดมีอำนาจพิจารณายกเว้นหรือลดหย่อนเงินช่วยบำรุงท้องที่ได้ตามสมควร ที่ดินซึ่งใช้ในการเพาะปลูกพืชดังกล่าวในวรรคก่อน จะต้องเป็นที่ดินนอกเขตเทศบาลเมือง หรือเทศบาลนคร หรือนอกเขตทำเลค้าที่ดินประเภท ๓ ตามบัญชีประเภทและชั้นของที่ดินท้ายลักษณะนี้ ที่ดินซึ่งใช้ในการเพาะปลูกพืชตามที่อำเภอกำหนดให้ ถ้าการเพาะปลูกในบริเวณนั้นเสียหายมากผิดปกติ หรือทำไม่ได้ด้วยเหตุพันวิสัย ให้ยกเว้นไม่ต้องเสียเงินช่วยบำรุงท้องที่