พ.ร.บ.การเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาล พุทธศักราช 2482 (ยกเลิก) _______ ประกาศใช้

ในพระปรมาภิไธยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล คณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ (ตามประกาศประธานสภาผู้แทนราษฎร ลงวันที่ 4 สิงหาคม พุทธศักราช ๒๔๘๐) อาทิตย์ ทิพอาภา พล.อ. เจ้าพระยาพิชเยนทรโยธิน ตราไว้ ณ วันที่ ๓ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๕๘๒ เป็นปีที่ ๖ ในรัชกาลปัจจุบัน โดยที่สภาผู้แทนราษฎรลงมติว่า สมควรปรับปรุงระเบียบ การเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาล จึงมีพระบรมราชโองการให้ตราพระราชบัญญัติขึ้นไว้ โดยคำแนะนำและยินยอมของสภาผู้แทนราษฎร ดังต่อไปนี้

พระราชบัญญัตินี้ให้เรียกว่า “พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาล พุทธศักราช ๒๔๘๒

ให้ใช้พระราชบัญญัตินี้ตั้งแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

ตั้งแต่วันใช้พระราชบัญญัตินี้ ให้ยกเลิกพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่น พุทธศักราช ๒๔๗๙ และบรรดาบทกฎหมาย กฎ และข้อบังคับอื่น ๆ ใน ส่วนที่มีบัญญัติไว้แล้วในพระราชบัญญัตินี้ หรือซึ่งแย้งกับบทพระราชบัญญัตินี้

ในพระราชบัญญัตินี้ “เขตเลือกตั้ง” หมายความว่า เขตท้องถิ่นซึ่งกำหนดให้ราษฎรในเขตนั้นเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาลสามคน “หน่วยลงคะแนน” หมายความว่า ท้องถิ่นซึ่งกำหนดเพื่อการลงคะแนนเลือกตั้ง ณ ที่ลงคะแนนแห่งหนึ่ง “ผู้สมัคร” หมายความว่า ผู้สมัครรับเลือกตั้ง

การเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาลจะทำได้ต่อเมื่อข้าหลวงประจำจังหวัดได้ประกาศให้เลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาลแล้ว โดยระบุวันเลือกตั้งและระยะเวลาสมัครรับเลือกตั้งไว้ในประกาศนั้น

ระยะเวลารับสมัครเลือกตั้งจะต้องกำหนดไว้ไม่น้อยกว่าสิบห้าวัน และไม่เกินสามสิบวัน โดยกำหนดวันสุดท้ายของระยะเวลาสมัครไว้ก่อนวันเลือกตั้งไม่น้อยกว่าสามสิบวัน

ให้ข้าหลวงประจำจังหวัดในกรณีแห่งเทศบาลนครและเทศบาลเมือง หรือนายอำเภอในกรณีแห่งเทศบาลตำบล ประกาศแบ่งเขตเทศบาลออกเป็นเขตเลือกตั้ง มีจำนวนเท่าที่จะพึงได้ สมาชิกครบถ้วนตามกฎหมายว่าด้วยเทศบาล โดยให้แต่ละเขตที่มีจำนวนราษฎรใกล้เคียงกัน เท่าที่จะแบ่งได้ ประกาศนั้นให้ระบุว่าเป็นเขตเลือกตั้งที่เท่าใดของเทศบาลใด และให้ประกาศให้ราษฎรทราบก่อนวันเลือกตั้งไม่น้อยกว่าหกสิบวัน เขตที่ประกาศแล้วนั้นให้ใช้เป็นเขตเลือกตั้งตลอดไปจนกว่าจะได้ประกาศเปลี่ยนแปลง

ในเขตเลือกตั้งใด ถ้ามีผู้สมัครเพียงสามคน หรือน้อยกว่าสามคน ให้ถือว่าผู้สมัครนั้นราษฎรได้เลือกตั้งแล้วโดยไม่ต้องลงคะแนน แต่ในกรณีที่การเลือกตั้งไม่ได้สมาชิกตามจำนวนที่กฎหมายบัญญัติไว้ ในเขตเลือกตั้งใด ให้เทศบาลจัดให้มีการเลือกตั้งใหม่เฉพาะเขตเลือกตั้งนั้น เพื่อให้ได้สมาชิกครบจำนวน ในการเลือกตั้งใหม่นี้ให้เป็นหน้าที่ของเทศบาลที่จะประกาศ ก่อนพ้นสิบห้าวันนับจากวันเลือกตั้งครั้งสุดท้าย โดยระบุวันเลือกตั้งและระยะเวลาสมัครรับเลือกตั้งตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๖

ในกรณีเลือกตั้งสมาชิกขึ้นแทนเมื่อมีตำแหน่งว่าง ให้เป็นหน้าที่ของเทศบาลที่จะประกาศให้มีการเลือกตั้ง เฉพาะในเขตเลือกตั้งที่ตำแหน่งสมาชิกได้ว่างลงนั้น และให้นำบทบัญญัติมาตรา ๘ วรรค ๒ มาใช้บังคับโดยอนุโลม

นายจ้างทั้งปวงต้องให้ความสะดวกตามสมควรแก่ลูกจ้างในอันที่จะใช้สิทธิเลือกตั้ง และสมัครรับเลือกตั้ง บทบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับแก่ทบวงการเมืองด้วยโดยอนุโลม

ในการสอบสวน ไต่สวนมูลฟ้อง หรือพิจารณาคดี ผู้เลือกตั้งไม่จำต้องให้การว่าตนได้ลงคะแนนเลือกตั้งผู้ใด

ในวันที่คณะกรรมการตรวจคะแนนประชุมกันตามความในมาตรา ๓๘ และมาตรา ๓๙ และในวันเลือกตั้ง ห้ามมิให้ผู้ใดชักชวนขอคะแนนหรือทำการโฆษณาใด ๆ ภายในปริมณฑลสามสิบเมตรแห่งที่ลงคะแนน ทั้งห้ามมิให้ใช้เครื่องเปล่งเสียง หรือทำเสียงอื่นใดโดยประการที่รบกวน หรือเป็นอุปสรรคแก่การเลือกตั้ง แม้ว่าจะทำนอกปริมณฑลดังกล่าวแล้ว

ห้ามมิให้บุคคลผู้มิได้มีสัญชาติเป็นไทยกระทำการช่วยเหลือผู้สมัครคนใดโดยตรงหรือโดยปริยาย และห้ามมิให้เข้ามีส่วนหรือใช้อิทธิพลในการเลือกตั้งด้วยประการใด ๆ ทั้งสิ้น

นอกจากหน้าที่ซึ่งบัญญัติไว้ในพระราชบัญญัตินี้ ให้คณะกรมการจังหวัดและคณะกรมการอำเภอมีหน้าที่ดูแล แนะนำ ช่วยเหลือ และโดยร่วมมือกับเทศบาลอำนวยความสะดวกและรักษาความสงบเรียบร้อยในการเลือกตั้ง

ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยมีหน้าที่รักษาการให้เป็นไปตามพระราชบัญญัตินี้ และให้มีอำนาจออกกฎกระทรวง วางระเบียบการลงคะแนนและกิจการอื่น ๆ เพื่อปฏิบัติการให้เป็นไปตามบทแห่งพระราชบัญญัตินี้ กฎกระทรวงนั้น เมื่อได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว ให้ใช้บังคับได้

ผู้มีสิทธิเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาลต้องมิใช่เป็นผู้ต้องคุมขังอยู่โดยหมายของศาลในวันเลือกตั้ง ทั้งต้องมีคุณสมบัติตามมาตรา ๑๗ และไม่ขาดคุณสมบัติตาม มาตรา ๑๘

คุณสมบัติของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง คือ (๑) มีสัญชาติไทยตามกฎหมาย แต่ผู้มีสัญชาติไทยคนใด (ก) ถ้าบิดาเป็นคนชาติต่างประเทศ ต้องเป็นผู้ที่ได้เรียนภาษาไทยจนได้รับประกาศนียบัตร ไม่ต่ำกว่าชั้นมัธยมปีที่ ๓ ตามหลักสูตรของกระทรวงธรรมการ หรือได้รับราชการประจำการตามกฎหมายรับราชการทหาร หรือเป็นข้าราชการ พนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล หรือครูโรงเรียนประชาบาล โดยมีเงินเดือนประจำมาแล้วไม่น้อยกว่าห้าปี (ข) ถ้าเป็นบุคคลแปลงชาติเป็นไทย ต้องมีคุณสมบัติอย่างใดอย่างหนึ่งอันกำหนดไว้ใน (ก) หรือได้มีภูมิลำเนาในราชอาณาจักรติดต่อกันนับแต่เมื่อแปลงชาติมาแล้วไม่น้อยกว่าสิบปี (๒) อายุไม่ต่ำกว่ายี่สิบปีบริบูรณ์ในวันเลือกตั้ง (๓) ตั้งบ้านเรือนอยู่ในเขตเทศบาลเป็นเวลาไม่น้อยกว่าหกเดือนก่อนวันเลือกตั้ง

ผู้ขาดคุณสมบัติของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง คือ (๑) บุคคลวิกลจริตหรือจิตฟั่นเฟือนไม่สมประกอบ (๒) บุคคลหูหนวกและเป็นใบ้ ซึ่งไม่สามารถอ่านและเขียนหนังสือได้ (๓) ภิกษุ สามเณร นักพรต หรือนักบวช (๔) ผู้อยู่ในระหว่างศาลพิพากษาให้เพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง

ผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาเทศบาลต้องมิใช่เป็นผู้เคยต้องคำพิพากษาให้กักกันหรือจำคุกตั้งแต่หนึ่งปีขึ้นไป โดยได้พ้นโทษมายังไม่ถึงห้าปีในวันเลือกตั้ง เว้นแต่ความผิดส่วนตัวหรือฐานประมาท ทั้งต้องมีคุณสมบัติตามมาตรา ๒๐ และไม่ขาดคุณสมบัติตาม มาตรา ๒๑

คุณสมบัติของผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง คือ (๑) มีคุณสมบัติตามมาตรา ๑๗ (๒) อายุไม่ต่ำกว่ายี่สิบสามปีบริบูรณ์ในวันเลือกตั้ง (๓) ต้องมีพื้นความรู้ดังนี้ (ก) ในกรณีแห่งเทศบาลนคร มีความรู้สอบไล่ได้ไม่ต่ำกว่าชั้นมัธยมปีที่ ๓ ตามหลักสูตรของกระทรวงธรรมการ หรือมีความรู้ซึ่งกระทรวงธรรมการรับรองว่าเทียบได้ไม่ต่ำกว่านั้น แต่ถ้ารัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเห็นจำเป็นในกรณีแห่งเทศบาลใด จะประกาศกำหนดพื้นความรู้ต่ำกว่าชั้นมัธยมปีที่ ๓ เฉพาะเทศบาลนั้นก็ได้ แต่ต้องเป็นผู้ที่มีความรู้อ่านและเขียนหนังสือไทยได้ (ข) ในกรณีแห่งเทศบาลเมือง มีความรู้สอบไล่ได้ไม่ต่ำกว่าชั้นประถมศึกษาสามัญตามหลักสูตรของกระทรวงธรรมการ หรือมีความรู้ซึ่งกระทรวงธรรมการรับรองว่าเทียบได้ไม่ต่ำกว่านั้น แต่ถ้ารัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเห็นจำเป็นในกรณีแห่งเทศบาลใด จะประกาศกำหนดพื้นความรู้ต่ำกว่าชั้นประถมศึกษาสามัญเฉพาะเทศบาลนั้นก็ได้ แต่ต้องเป็นผู้ที่มีความรู้อ่านและเขียนหนังสือไทยได้ (ค) ในกรณีแห่งเทศบาลตำบล มีความรู้อ่านและเขียนหนังสือไทยได้

ผู้ขาดคุณสมบัติของผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง (๑) ขาดคุณสมบัติตามมาตรา ๑๘ (๒) ผู้อยู่ในฐานะเหนือการเมืองตามรัฐธรรมนูญ (๓) บุคคลหูหนวก หรือเป็นใบ้ (๔) ผู้ติดยาเสพติดให้โทษ (๕) บุคคลผู้ล้มละลายซึ่งศาลยังไม่สั่งให้พ้นจากคดี (๖) บุคคลที่เป็น โรคติดต่อตามที่กำหนดไว้ในกฎกระทรวง หรือเป็นโรคพิษสุราเรื้อรัง

ห้ามมิให้ข้าราชการซึ่งรับราชการอยู่ในจังหวัดใดสมัครรับเลือกตั้ง เป็นสมาชิกสภาเทศบาลในจังหวัดนั้น ห้ามมิให้พนักงานเทศบาลซึ่งเป็นพนักงานประจำของเทศบาลใดสมัครรับเลือกตั้ง เป็นสมาชิกแห่งสภาเทศบาลนั้น ห้ามมิให้ครูประชาบาล หรือลูกจ้างของรัฐบาลซึ่งมีเงินเดือนและประจำในจังหวัดใดสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาเทศบาลในจังหวัดนั้น ในกรณีที่ไม่ต้องห้ามตามมาตรานี้ เมื่อข้าราชการ พนักงานเทศบาล ครูประชาบาล หรือลูกจ้างของรัฐบาล ผู้ใดได้รับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาเทศบาลแล้ว ผู้นั้นต้องลาออกจากตำแหน่ง ในส่วนข้าราชการนั้นให้มีสิทธิได้รับบำเหน็จบำนาญด้วยเหตุทดแทนตามกฎหมายว่าด้วยบำเหน็จบำนาญ และถ้าเป็นข้าราชการทหารก็อาจรับเบี้ยหวัดแทนบำนาญตามระเบียบของทหาร

ในการเลือกตั้งครั้งหนึ่ง ผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้งจะสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาเทศบาลได้เฉพาะในเขตเลือกตั้งแต่เขตเดียว

ในการสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาเทศบาลในเขตเลือกตั้งใด ผู้สมัครต้องยื่นใบสมัครด้วยตนเอง ณ สำนักงานเทศบาลภายในระยะเวลาที่กำหนดไว้ในประกาศ ใบสมัครให้ใช้แบบที่กำหนดในกฎกระทรวง โดยมีคำรับรองว่า ผู้สมัครมีความเลื่อมใสในการปกครองระบอบรัฐธรรมนูญด้วยความบริสุทธิ์ใจ เมื่อเทศบาลได้รับใบสมัครแล้ว ต้องบันทึกวันและเวลาที่ได้รับไว้เป็นหลักฐานโดยทันที แล้วออกใบรับให้แก่ผู้ยื่นใบสมัคร และถ้าข้อความในใบสมัครถูกต้องแล้ว ก็ให้ประกาศการสมัครระบุชื่อผู้สมัครและเขตเลือกตั้งที่สมัครไว้ ณ สำนักงานเทศบาล แล้วแจ้งเป็นหนังสือให้ผู้สมัครทราบเครื่องหมายประจำตัวโดยเร็ว

ผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขตเลือกตั้งใดเห็นว่า ตามประกาศการสมัครตามมาตรา ๒๔ ปรากฏชื่อบุคคลผู้ไม่มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง สมัครรับเลือกตั้งในเขตเลือกตั้งนั้น อาจยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นซึ่งเขตเลือกตั้งนั้นอยู่ในเขตอำนาจก่อนวันเลือกตั้งไม่น้อยกว่ายี่สิบวัน ขอให้ศาลมีคำสั่งให้ถอนการสมัครของบุคคลนั้นได้ เมื่อศาลได้รับคำร้องแล้ว ให้ดำเนินการพิจารณาตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งและวินิจฉัยมีคำสั่งให้ถอนการสมัครหรือไม่โดยเร็ว คำสั่งของศาลนั้นให้เป็นที่สุด และถ้าศาลมีคำสั่งให้ถอนการสมัคร ก็ให้ศาลรีบสั่งไปยังเทศบาลด้วย ให้เทศบาลประกาศถอนการสมัครตามคำสั่งศาลไว้ ณ สำนักงานเทศบาลและ ณ ที่ลงคะแนนทุกแห่งในเขตเลือกตั้งนั้น การดำเนินกระบวนพิจารณาตามความในมาตรานี้ไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียม

ถ้าในเขตเลือกตั้งใด จำนวนผู้มีสิทธิเลือกตั้งเกินกว่าหนึ่งพันห้าร้อยคน ให้เทศบาลโดยอนุมัติของข้าหลวงประจำจังหวัดในกรณีแห่งเทศบาลนครและเทศบาลเมือง หรือนายอำเภอในกรณีแห่งเทศบาลตำบล จัดแบ่งเขตเลือกตั้งนั้นออกเป็นหน่วยลงคะแนน โดยให้มีผู้มีสิทธิเลือกตั้งในหน่วยหนึ่งไม่เกินกว่าหนึ่งพันห้าร้อยคน

ให้เทศบาลประกาศกำหนดหน่วยลงคะแนน และระบุที่ลงคะแนนของแต่ละหน่วยขึ้นไว้ ไม่น้อยกว่าสามสิบวันก่อนวันเลือกตั้ง

ที่ลงคะแนนนั้นต้องเป็นที่ซึ่งประชาชนเข้าออกได้โดยสะดวกเพื่อการเลือกตั้ง ทั้งมีลักษณะและเครื่องประกอบดังกำหนดในกฎกระทรวง

ก่อนวันเลือกตั้งไม่น้อยกว่าสามสิบวัน ให้เทศบาลโดยอนุมัติของข้าหลวงประจำจังหวัดในกรณีแห่งเทศบาลนคร และเทศบาลเมือง หรือนายอำเภอในกรณีแห่งเทศบาลตำบล ตั้งกรรมการตรวจคะแนนประจำหน่วยลงคะแนนแห่งละสามคน กับกรรมการสำรองไม่เกินสามคน และพนักงานคะแนนหนึ่งคน ทั้งให้มีอำนาจปลดและตั้งบุคคลอื่นแทน ให้ถือว่ากรรมการตรวจคะแนน พนักงานคะแนน และ บุคคลผู้ทำการในหน้าที่กรรมการตรวจคะแนนเป็นเจ้าพนักงานตามกฎหมาย