พ.ร.บ.การเลือกตั้งสมาชิกสภาจังหวัด พุทธศักราช 2482 ประกาศใช้

ในพระปรมาภิไธยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล คณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ (ตามประกาศประธานสภาผู้แทนราษฎร ลงวันที่ ๔ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๔๘๐) อาทิตย์ทิพอาภา พล.อ. เจ้าพระยาพิชเยนทรโยธิน ตราไว้ ณ วันที่ ๓ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๔๘๒ เป็นปีที่ ๖ ในรัชกาลปัจจุบัน โดยที่สภาผู้แทนราษฎรลงมติว่า สมควรปรับปรุงระเบียบการเลือกตั้งสมาชิกสภาจังหวัด จึงมีพระบรมราชโองการให้ตราพระราชบัญญัติขึ้นไว้ โดยคำแนะนำและยินยอมของสภาผู้แทนราษฎร ดังต่อไปนี้

พระราชบัญญัตินี้ให้เรียกว่า “พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาจังหวัด พุทธศักราช ๒๔๘๒”

ให้ใช้พระราชบัญญัตินี้ตั้งแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

ตั้งแต่วันใช้พระราชบัญญัตินี้ ให้ยกเลิกบรรดาบทกฎหมาย กฎ และข้อบังคับอื่น ๆ ในส่วนที่มีบัญญัติไว้แล้วในพระราชบัญญัตินี้ หรือซึ่งแย้งกับบทพระราชบัญญัตินี้

ในพระราชบัญญัตินี้ “เขตเลือกตั้ง” หมายความว่า เขตอำเภอซึ่งกำหนดให้ราษฎรในเขตนั้นเลือกตั้งสมาชิกสภาจังหวัดตามจำนวนที่กำหนดไว้ ในกฎหมายว่าด้วยสภาจังหวัด “หน่วยลงคะแนน” หมายความว่า ท้องถิ่นซึ่งกำหนดเพื่อการลงคะแนนเลือกตั้ง ณ ที่ลงคะแนนแห่งหนึ่ง “ผู้สมัคร” หมายความว่า ผู้สมัครรับเลือกตั้ง

การเลือกตั้งสมาชิกสภาจังหวัดจะทำได้ต่อเมื่อข้าหลวงประจำจังหวัดได้ประกาศให้เลือกตั้งสมาชิกสภาจังหวัดแล้ว โดยระบุวันเลือกตั้งและระยะเวลาสมัครรับเลือกตั้งไว้ในประกาศนั้น

ระยะเวลารับสมัครเลือกตั้งจะต้องกำหนดไว้ไม่น้อยกว่าสิบห้าวัน และไม่เกินสามสิบวัน โดยกำหนดวันสุดท้ายของระยะเวลาสมัครไว้ก่อนวันเลือกตั้งไม่น้อยกว่าสามสิบวัน

ในเขตเลือกตั้งใด ถ้ามีผู้สมัครเพียงเท่าจำนวนที่เขตเลือกตั้งนั้นจะพึงมีสมาชิกได้ตามกฎหมายหรือน้อยกว่า ให้ถือว่าผู้สมัครนั้นราษฎรได้เลือกตั้งแล้วโดยไม่ต้องลงคะแนน แต่ในกรณีที่การเลือกตั้งไม่ได้สมาชิกตามจำนวนที่กฎหมายบัญญัติไว้ ให้มีการเลือกตั้งใหม่เฉพาะเขตเลือกตั้งนั้นเพื่อให้ได้สมาชิกครบจำนวน ในการเลือกตั้งใหม่นี้ให้ประกาศก่อนพ้นสิบห้าวัน นับจากวันเลือกตั้งครั้งสุดท้าย โดยระบุวันเลือกตั้งและระยะเวลาสมัครรับเลือกตั้งตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๖

ในกรณีเลือกตั้งสมาชิกขึ้นแทนเมื่อมีตำแหน่งว่างในเขตเลือกตั้งใด ให้มีการเลือกตั้งเฉพาะในเขตเลือกตั้งที่ตำแหน่งสมาชิกได้ว่างลงนั้นและให้นำบทบัญญัติมาตรา ๗ วรรคสอง มาใช้บังคับโดยอนุโลม

นายจ้างทั้งปวงต้องให้ความสะดวกตามสมควรแก่ลูกจ้างในอันที่จะใช้สิทธิเลือกตั้งและสมัครรับเลือกตั้ง บทบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับแก่ทบวงการเมืองด้วยโดยอนุโลม

ในการสอบสวน ไต่สวนมูลฟ้อง หรือพิจารณาคดี ผู้เลือกตั้งไม่จำต้องให้การว่าตนได้ลงคะแนนเลือกตั้งผู้ใด

ในวันที่คณะกรรมการตรวจคะแนนประชุมกันตามความในมาตรา ๓๗ และมาตรา ๓๘ และในวันเลือกตั้ง ห้ามมิให้ผู้ใดชักชวนขอคะแนนหรือทำการโฆษณาใด ๆ ภายในปริมณฑลสามสิบเมตรแห่งที่ลงคะแนน ทั้งห้ามมิให้ใช้เครื่องเปล่งเสียงหรือทำเสียงอื่นใดโดยประการที่รบกวนหรือเป็นอุปสรรคแก่การเลือกตั้ง แม้ว่าจะทำนอกปริมณฑลดังกล่าวแล้ว

ห้ามมิให้บุคคลผู้มิได้มีสัญชาติเป็นไทยกระทำการช่วยเหลือผู้สมัครคนใด โดยตรงหรือโดยปริยาย และห้ามมิให้เข้ามีส่วนหรือใช้อิทธิพลในการเลือกตั้งด้วยประการใด ๆ ทั้งสิ้น

นอกจากหน้าที่ซึ่งบัญญัติไว้ในพระราชบัญญัตินี้ ให้คณะกรรมการจังหวัดและคณะกรมการอำเภอมีหน้าที่ให้ความสะดวกและรักษาความสงบเรียบร้อยในการเลือกตั้ง

ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยมีหน้าที่รักษาการให้เป็นไปตามพระราชบัญญัตินี้ และให้มีอำนาจออกกฎกระทรวงวางระเบียบการลงคะแนนและกิจการอื่น ๆ เพื่อปฏิบัติการให้เป็นไปตามบทแห่งพระราชบัญญัตินี้ กฎกระทรวงนั้น เมื่อได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วให้ใช้บังคับได้

ผู้มีสิทธิเลือกตั้งสมาชิกสภาจังหวัดต้องมิใช่เป็นผู้ต้องคุมขังอยู่โดยหมายของศาลในวันเลือกตั้ง ทั้งต้องมีคุณสมบัติตามมาตรา ๑๖ และไม่ขาดคุณสมบัติตามมาตรา ๑๗

คุณสมบัติของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง คือ (๑) มีสัญชาติไทยตามกฎหมาย แต่ผู้มีสัญชาติไทยคนใด (ก) ถ้าบิดาเป็นคนชาติต่างประเทศ ต้องเป็นผู้ที่ได้เรียนภาษาไทยจนได้รับประกาศนียบัตรไม่ต่ำกว่าชั้นมัธยมปีที่ ๓ ตามหลักสูตรของกระทรวงธรรมการ หรือได้รับราชการประจำการตามกฎหมายรับราชการทหาร หรือเป็นข้าราชการ พนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล หรือครูโรงเรียนประชาบาล โดยมีเงินเดือนประจำมาแล้วไม่น้อยกว่าห้าปี (ข) ถ้าเป็นบุคคลแปลงชาติเป็นไทย ต้องมีคุณสมบัติอย่างใดอย่างหนึ่งอันกำหนดไว้ใน (ก) หรือได้มีภูมิลำเนาในราชอาณาจักรติดต่อกันนับแต่เมื่อแปลงชาติมาแล้วไม่น้อยกว่าสิบปี (๒) อายุไม่ต่ำกว่ายี่สิบปีบริบูรณ์ในวันเลือกตั้ง (๓) ตั้งบ้านเรือนอยู่ในเขตจังหวัดเป็นเวลาไม่น้อยกว่าหกเดือนก่อนวันเลือกตั้ง

ผู้ขาดคุณสมบัติของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง คือ (๑) บุคคลวิกลจริตหรือจิตฟั่นเฟือนไม่สมประกอบ (๒) บุคคลหูหนวกและเป็นใบ้ซึ่งไม่สามารถอ่านและเขียนหนังสือได้ (๓) ภิกษุ สามเณร นักพรต หรือนักบวช (๔) ผู้อยู่ในระหว่างศาลพิพากษาให้เพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง

ผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาจังหวัดต้องมิใช่เป็นผู้เคยต้องคำพิพากษาให้กักกันหรือจำคุกตั้งแต่ ๑ ปีขึ้นไป โดยได้พ้นโทษมายังไม่ถึงห้าปีในวันเลือกตั้ง เว้นแต่ความผิดส่วนตัวหรือฐานประมาท ทั้งต้องมีคุณสมบัติตามมาตรา ๑๙ และไม่ขาดคุณสมบัติตามมาตรา ๒๐

คุณสมบัติของผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง คือ (๑) มีคุณสมบัติตามมาตรา ๑๖ (๒) อายุไม่ต่ำว่ายี่สิบสามปีบริบูรณ์ในวันเลือกตั้ง (๓) มีความรู้สอบไล่ได้ไม่ต่ำกว่าชั้นประถมศึกษาสามัญตามหลักสูตรของกระทรวงธรรมการ หรือมีความรู้ซึ่งกระทรวงธรรมการรับรองว่าเทียบได้ไม่ต่ำกว่านั้น แต่ถ้ารัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเห็นจำเป็นในกรณีแห่งเขตเลือกตั้งใด จะประกาศกำหนดพื้นความรู้ต่ำกว่าชั้นประถมศึกษาสามัญเฉพาะเขตเลือกตั้งนั้นก็ได้ แต่ต้องเป็นผู้ที่มีความรู้อ่านและเขียนหนังสือไทยได้

ผู้ขาดคุณสมบัติของผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง คือ (๑) ขาดคุณสมบัติตามมาตรา ๑๗ (๒) ผู้อยู่ในฐานะเหนือการเมืองตามรัฐธรรมนูญ (๓) บุคคลหูหนวก หรือเป็นใบ้ (๔) ผู้ติดยาเสพติดให้โทษ (๕) บุคคลผู้ล้มละลายซึ่งศาลยังไม่สั่งให้พ้นจากคดี (๖) บุคคลที่เป็นโรคติดต่อตามที่กำหนดในกฎกระทรวง หรือเป็นโรคพิษสุราเรื้อรัง

ห้ามมิให้ข้าราชการซึ่งรับราชการอยู่ในจังหวัดใดสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาจังหวัดในจังหวัดนั้น ห้ามมิให้พนักงานเทศบาลซึ่งเป็นพนักงานประจำของเทศบาลในจังหวัดใดสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกแห่งสภาจังหวัดในจังหวัดนั้น ห้ามมิให้ครูประชาบาล หรือลูกจ้างของรัฐบาลซึ่งมีเงินเดือนและประจำในจังหวัดใดสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาจังหวัดในจังหวัดนั้น ในกรณีที่ไม่ต้องห้ามตามมาตรานี้ เมื่อข้าราชการ พนักงานเทศบาล ครูประชาบาล หรือลูกจ้างของรัฐบาลผู้ใดได้รับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาจังหวัดแล้ว ผู้นั้นต้องลาออกจากตำแหน่ง ในส่วนข้าราชการนั้นให้มีสิทธิได้รับบำเหน็จบำนาญด้วยเหตุทดแทนตามกฎหมายว่าด้วยบำเหน็จบำนาญ และถ้าเป็นข้าราชการทหารก็อาจรับเบี้ยหวัดแทนบำนาญตามระเบียบของทหาร

ในการเลือกตั้งครั้งหนึ่ง ผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้งจะสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาจังหวัดได้เฉพาะในเขตเลือกตั้งแต่เขตเดียว

ในการสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาจังหวัดในเขตเลือกตั้งใด ผู้สมัครต้องยื่นใบสมัครด้วยตนเอง ณ ที่ว่าการอำเภอแห่งเขตเลือกตั้งนั้นภายในระยะเวลาที่กำหนดไว้ในประกาศ ใบสมัครให้ใช้แบบที่กำหนดในกฎกระทรวง โดยมีคำรับรองว่าผู้สมัครมีความเลื่อมใสในการปกครองระบอบรัฐธรรมนูญด้วยความบริสุทธิ์ใจ เมื่อนายอำเภอได้รับใบสมัครแล้ว ต้องให้บันทึกวันและเวลาที่ได้รับไว้เป็นหลักฐานโดยทันที แล้วออกใบรับให้แก่ผู้ยื่นใบสมัคร และถ้าข้อความในใบสมัครถูกต้องแล้ว ก็ให้ประกาศการสมัครระบุชื่อผู้สมัครไว้ ณ ที่ว่าการอำเภอ แล้วแจ้งเป็นหนังสือให้ผู้สมัครทราบเครื่องหมายประจำตัวโดยเร็ว

ผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขตเลือกตั้งใดเห็นว่าตามประกาศการสมัครตามมาตรา ๒๓ ปรากฏชื่อบุคคลผู้ไม่มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง สมัครรับเลือกตั้งในเขตเลือกตั้งนั้น อาจยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นซึ่งเขตเลือกตั้งนั้นอยู่ในเขตอำนาจก่อนวันเลือกตั้งไม่น้อยกว่ายี่สิบวัน ขอให้ศาลมีคำสั่งให้ถอนการสมัครของบุคคลนั้นได้ เมื่อศาลได้รับคำร้องแล้ว ให้ดำเนินการพิจารณาตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งและวินิจฉัยมีคำสั่งให้ถอนการสมัครหรือไม่โดยเร็ว คำสั่งของศาลนั้นให้เป็นที่สุด และถ้าศาลมีคำสั่งให้ถอนการสมัครก็ให้ศาลรีบแจ้งคำสั่งไปยังคณะกรมการอำเภอด้วย ให้คณะกรมการอำเภอประกาศถอนการสมัครตามคำสั่งศาลไว้ ณ ที่ว่าการอำเภอ และที่ลงคะแนนทุกแห่งในเขตเลือกตั้งนั้น การดำเนินกระบวนพิจารณาตามความในมาตรานี้ไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียม

ตามปกติให้ใช้เขตตำบลหนึ่งเป็นหน่วยลงคะแนนหน่วยหนึ่ง ในกรณีที่จำนวนราษฎรในตำบลที่มีเขตต่อเนื่องใกล้ชิดกัน รวมทั้งสิ้นไม่เกินสี่พันคน ตามผลของการสำรวจสำมะโนครัวครั้งหลังที่สุด รวมตำบลเหล่านั้นเป็นหน่วยลงคะแนนเดียวกันก็ได้ แต่ห้ามมิให้รวมเกินกว่าสองตำบล ในเขตเทศบาล จะใช้หน่วยลงคะแนนในการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาลครั้งสุดท้ายเป็นหน่วยลงคะแนนตามพระราชบัญญัตินี้ก็ได้

ให้นายอำเภอประกาศกำหนดที่ลงคะแนนของแต่ละหน่วยขึ้นไว้ไม่น้อยกว่าสามสิบวันก่อนวันเลือกตั้ง โดยระบุชื่อตำบลที่เป็นหน่วย หรือตำบลที่รวมกันเป็นหน่วย หรือหน่วยลงคะแนนในการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาลที่ใช้เป็นหน่วยลงคะแนนตามมาตราก่อนไว้ในประกาศนั้นด้วย

ที่ลงคะแนนนั้นต้องเป็นที่ซึ่งประชาชนเข้าออกได้โดยสะดวกเพื่อการเลือกตั้ง ทั้งมีลักษณะและเครื่องประกอบดังกำหนดในกฎกระทรวง

ก่อนวันเลือกตั้งไม่น้อยกว่าสามสิบวัน ให้นายอำเภอตั้งกรรมการตรวจคะแนนประจำหน่วยลงคะแนนแห่งละสามคนกับกรรมการสำรองไม่เกินสามคนและพนักงานคะแนนหนึ่งคน ทั้งให้มีอำนาจปลดและตั้งบุคคลอื่นแทน ให้ถือว่ากรรมการตรวจคะแนน พนักงานคะแนน และบุคคลผู้ทำการในหน้าที่กรรมการตรวจคะแนนเป็นเจ้าพนักงานตามกฎหมาย

กรรมการตรวจคะแนน กรรมการสำรอง และพนักงานคะแนน ให้ตั้งจากบุคคลผู้มีคุณสมบัติเป็นผู้มีสิทธิเลือกตั้ง มีความประพฤติดี และสามารถอ่านและเขียนหนังสือไทยได้ ห้ามมิให้ตั้งข้าราชการประจำการหรือพนักงานเทศบาล หรือผู้สมัคร หรือตัวแทนผู้สมัคร เป็นกรรมการตรวจคะแนนหรือกรรมการสำรอง ทั้งห้ามมิให้ตั้งผู้สมัครหรือตัวแทนผู้สมัคร เป็นพนักงานคะแนน