พ.ร.บ.การเลือกตั้งสมาชิกสภาจังหวัด พุทธศักราช 2482 เปลี่ยนอะไรบ้าง

ในพระราชบัญญัตินี้ “เขตเลือกตั้ง” หมายความว่า เขตอำเภอซึ่งกำหนดให้ราษฎรในเขตนั้นเลือกตั้งสมาชิกสภาจังหวัดตามจำนวนที่กำหนดไว้ในกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารราชการส่วนจังหวัด “หน่วยลงคะแนนเลือกตั้ง*” หมายความว่า ท้องถิ่นซึ่งกำหนดเพื่อการลงคะแนนเลือกตั้ง ณ ที่ลงคะแนนเลือกตั้ง* หน่วยเลือกตั้งและที่เลือกตั้ง*แห่งหนึ่ง “ผู้สมัคร” หมายความว่า ผู้สมัครรับเลือกตั้ง

ในวันที่คณะกรรมการตรวจคะแนนประชุมกันตามความในมาตรา ๓๗ และมาตรา ๓๘ และในวันเลือกตั้ง ห้ามมิให้ผู้ใดชักชวนขอคะแนนหรือทำการโฆษณาใด ๆ ภายในปริมณฑลสามสิบเมตรแห่งที่ลงคะแนนเลือกตั้ง* ทั้งห้ามมิให้ใช้เครื่องเปล่งเสียงหรือทำเสียงอื่นใดโดยประการที่รบกวนหรือเป็นอุปสรรคแก่การเลือกตั้ง แม้ว่าจะทำนอกปริมณฑลดังกล่าวแล้ว

บุคคลผู้มีสิทธิเลือกตั้งสมาชิกสภาจังหวัดต้องมิใช่เป็นผู้ต้องคุมขังอยู่โดยหมายของศาลในวันเลือกตั้ง ทั้งต้องมีคุณสมบัติตามมาตรา ๑๖ และไม่ขาดคุณสมบัติเป็นบุคคลต้องห้ามตามมาตรา ๑๗ ย่อมมีสิทธิเลือกตั้ง

คุณสมบัติของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง คือต้องมีคุณสมบัติดังต่อไปนี้ (๑) มีสัญชาติไทยตามกฎหมาย แต่ผู้มีสัญชาติไทยคนใด (ก) ถ้าบิดาเป็นคนต่างด้าว ต้องเป็นผู้ที่ได้เรียนภาษาไทยจนได้รับประกาศนียบัตรไม่ต่ำกว่าชั้นมัธยมปีที่หกตามหลักสูตรของกระทรวงศึกษาธิการ หรือได้รับราชการตามกฎหมายว่าด้วยการรับราชการทหาร หรือเป็นข้าราชการ ครูประชาบาล พนักงานเทศบาล หรือพนักงานสุขาภิบาล โดยมีเงินเดือนประจำมาแล้วไม่น้อยกว่าห้าปี (ข) ถ้าเป็นบุคคลผู้ได้สัญชาติไทยโดยการแปลงชาติต้องมีคุณสมบัติอย่างใดอย่างหนึ่งอันตามที่กำหนดไว้ในข้อ (ก) และได้มีภูมิลำเนาในราชอาณาจักรไทยติดต่อกันนับแต่วันที่ได้แปลงชาติมาแล้วไม่น้อยกว่าสิบปีมาตรา ๑๖ ทวิ อีกด้วย (๒) อายุไม่ต่ำกว่ายี่สิบปีบริบูรณ์ในวันเลือกตั้ง (๓) มีถิ่นที่อยู่ในเขตจังหวัดนั้นเป็นเวลาติดต่อกันไม่น้อยกว่าหกเดือนก่อนวันที่ ๑ มกราคม ของปีที่มีการเลือกตั้ง

บุคคลผู้ได้สัญชาติไทยโดยการแปลงสัญชาติ จะเป็นผู้มีสิทธิเลือกตั้งได้ ต้องมีภูมิลำเนาในราชอาณาจักรไทยติดต่อกันนับแต่ได้สัญชาติไทยมาแล้วไม่น้อยกว่าสิบปี และต้องมีคุณสมบัติอย่างหนึ่งอย่างใดดังต่อไปนี้ คือ (๑) สอบไล่ได้ไม่ต่ำกว่าชั้นมัธยมปีที่หก หรือมัธยมศึกษาปีที่สาม ตามหลักสูตรของกระทรวงศึกษาธิการ หรือมีความรู้ตามที่กระทรวงศึกษาธิการเทียบเท่า (๒) รับหรือเคยรับราชการทหารตามกฎหมายว่าด้วยการรับราชการทหาร (๓) เป็นหรือเคยเป็นข้าราชการหรือพนักงานส่วนท้องถิ่นซึ่งมีตำแหน่งหรือเงินเดือนประจำมาแล้วไม่น้อยกว่าห้าปี (๔) เป็นหรือเคยเป็นสมาชิกสภาจังหวัด สมาชิกสภาเทศบาล กรรมการสุขาภิบาล กรรมการตำบล กำนัน หรือผู้ใหญ่บ้าน

ผู้ขาดคุณสมบัติของผู้มีบุคคลผู้มีลักษณะดังต่อไปนี้ในวันเลือกตั้งเป็นบุคคลต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิเลือกตั้ง คือ (๑) บุคคลวิกลจริต หรือจิตฟั่นเฟือนไม่สมประกอบ (๒) บุคคลหูหนวก หรือและเป็นใบ้ หรือบุคคลซึ่งตาบอดทั้งสองข้างไม่สามารถอ่านและเขียนหนังสือได้ (๓) เป็นภิกษุ สามเณร นักพรต หรือนักบวช (๔) ผู้ต้องคุมขังอยู่โดยหมายของศาล (๕) อยู่ในระหว่างถูกเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งโดยคำพิพากษา

บุคคลผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้งต้องตามมาตรา ๑๕ และมีคุณสมบัติตามมาตรา ๑๙ ไม่ขาดคุณสมบัติทั้งไม่มีลักษณะเป็นบุคคลต้องห้ามตามมาตรา ๒๐ และไม่หรือมีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา ๒๑ ซึ่งมีอายุไม่ต่ำกว่ายี่สิบสามปีบริบูรณ์ในวันเลือกตั้ง ย่อมมีสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง

คุณสมบัติของบุคคลผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง คือ (๑) มีคุณสมบัติตามมาตรา ๑๖ (๒) อายุไม่ต่ำกว่าสามสิบปีบริบูรณ์ในวันเลือกตั้ง (๓) มีความรู้สัญชาติไทยและมีสัญชาติอื่นด้วยในขณะเดียวกัน เว้นแต่บุคคลผู้มีสัญชาติไทย โดยการเกิดแต่เกิดในต่างประเทศ จะเป็นผู้สมัครได้ต้องมีคุณสมบัติเป็นผู้สอบไล่ได้ไม่ต่ำกว่าชั้นมัธยมปีที่หกหรือมัธยมศึกษาปีที่สามตามหลักสูตรของกระทรวงศึกษาธิการ หรือมีความรู้ซึ่งตามที่กระทรวงศึกษาธิการเทียบเท่าหรือรับรองว่าเทียบได้ไม่ต่ำกว่านั้น และต้องมีคุณสมบัติอย่างหนึ่งอย่างใดดังต่อไปนี้อีกด้วย (๑) รับหรือเคยรับราชการทหารตามกฎหมายว่าด้วยการรับราชการทหาร (๒) เคยเป็นข้าราชการประจำ หรือพนักงานเทศบาลประจำตั้งแต่ชั้นตรีขึ้นไป หรือมีชื่ออย่างอื่นส่วนท้องถิ่น ซึ่งคณะกรรมการข้าราชการพลเรือนมีตำแหน่งหรือคณะกรรมการพนักงานเทศบาล เงินเดือนประจำมาแล้วแต่กรณี รับรองว่าเทียบได้ไม่ต่ำไม่น้อยกว่าชั้นตรีขึ้นไป ห้าปี (๓) เป็นหรือเคยเป็นข้าราชการ หรือพนักงานสมาชิกสภาจังหวัด สมาชิกสภาเทศบาลดังกล่าวมาข้างต้น และมิได้ถูกไล่ออก หรือปลดออก โดยมิได้รับบำเหน็จบำนาญ ถ้ารัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเห็นสมควร จะประกาศกำหนดพื้นความรู้ต่ำลงก็ได้ แต่ต้องไม่ต่ำกว่าประโยคประถมศึกษาตามหลักสูตรของกระทรวงศึกษาธิการ กรรมการสุขาภิบาล กรรมการตำบล กำนัน หรือซึ่งกระทรวงศึกษาธิการรับรองว่าเทียบได้ไม่ต่ำกว่านั้น (๔) บิดามีสัญชาติไทยผู้ใหญ่บ้าน

บุคคลผู้ได้สัญชาติไทยโดยการแปลงสัญชาติ จะเป็นผู้สมัครได้ต้องมีคุณสมบัติตามมาตรา ๑๙ และได้มีภูมิลำเนาในราชอาณาจักรไทยติดต่อกันนับแต่ได้สัญชาติไทยมาแล้วไม่น้อยกว่าสิบปี

ผู้ขาดคุณสมบัติของผู้มีลักษณะดังต่อไปนี้เป็นบุคคลต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิสมัครรับเลือกตั้ง คือ (๑) ขาดคุณสมบัติตามมาตรา ๑๗ (๒) ผู้ติดยาเสพติดให้โทษ (๓) ๒) เป็นบุคคลผู้ล้มละลายซึ่งศาลยังไม่สั่งให้พ้นคดี (๔) บุคคลที่๓) เป็นโรคติดต่อตามที่กำหนดไว้ในกฎกระทรวง เรื้อน วัณโรคระยะอันตรายหรือเป็นโรคพิษสุราเรื้อรัง (๕) ผู้รับโทษหรือเคยรับโทษจำคุกโดย๔) เคยต้องคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุกตั้งแต่หนึ่งปีขึ้นไปโดยได้พ้นโทษมายังไม่ถึงห้าปีในวันเลือกตั้ง เว้นแต่ความผิดลหุโทษ หรือความผิดที่มีกำหนดโทษชั้นลหุโทษ หรือความผิดอันได้กระทำโดยประมาท (๕) เคยเป็นข้าราชการซึ่งถูกไล่ออกหรือปลดออกเพราะทุจริตต่อหน้าที่ราชการ หรือเคยเป็นพนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล หรือพนักงานองค์การของรัฐหรือรัฐวิสาหกิจ ซึ่งถูกไล่ออกหรือปลดออกหรือเลิกจ้างเพราะทุจริตต่อหน้าที่ ยังไม่ครบเจ็ดปีนับแต่วันที่ถูกไล่ออก ปลดออก หรือเลิกจ้าง แล้วแต่กรณี จนถึงวันสมัครรับเลือกตั้ง (๖) สมาชิกวุฒิสภา สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกสภาเทศบาล หรือกรรมการสุขาภิบาล

ผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขตเลือกตั้งใดเห็นว่าตามประกาศการสมัครตามมาตรา ๒๓ ปรากฏชื่อบุคคลผู้ไม่มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง สมัครรับเลือกตั้งในเขตเลือกตั้งนั้น อาจยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นซึ่งเขตเลือกตั้งนั้นอยู่ในเขตอำนาจก่อนวันเลือกตั้งไม่น้อยกว่ายี่สิบวัน ขอให้ศาลมีคำสั่งให้ถอนการสมัครของบุคคลนั้นได้ เมื่อศาลได้รับคำร้องแล้ว ให้ดำเนินการพิจารณาตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งและวินิจฉัยมีคำสั่งให้ถอนการสมัครหรือไม่โดยเร็ว คำสั่งของศาลนั้นให้เป็นที่สุด และถ้าศาลมีคำสั่งให้ถอนการสมัครก็ให้ศาลรีบแจ้งคำสั่งไปยังคณะกรมการอำเภอด้วย ให้คณะกรมการอำเภอประกาศถอนการสมัครตามคำสั่งศาลไว้ ณ ที่ว่าการอำเภอ และที่ลงคะแนนเลือกตั้ง*ทุกแห่งในเขตเลือกตั้งนั้น การดำเนินกระบวนพิจารณาตามความในมาตรานี้ไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียม

ตามปกติให้ใช้เขตตำบลหนึ่งเป็นหน่วยลงคะแนนเลือกตั้ง*หน่วยหนึ่ง ใน ถ้าตำบลใดมีจำนวนผู้มีสิทธิเลือกตั้งเกินกว่าสามพันคน ให้กำหนดหน่วยเลือกตั้ง*ในตำบลนั้นเพิ่มขึ้นโดยถือเกณฑ์จำนวนผู้มีสิทธิเลือกตั้งหน่วยละไม่เกินสามพันคน หรือถ้านายอำเภอเห็นว่าในตำบลนั้นการคมนาคมไม่สะดวกจะกำหนดหน่วยเลือกตั้ง*เพิ่มขึ้นโดยไม่คำนึงถึงจำนวนผู้มีสิทธิเลือกตั้งก็ได้ หรือในกรณีที่จำนวนราษฎรผู้มีสิทธิเลือกตั้งในตำบลที่มีเขตต่อเนื่องใกล้ชิดกัน มีจำนวนรวมทั้งสิ้นไม่เกินสี่สามพันคน ตามผลของการสำรวจสำมะโนครัวครั้งหลังที่สุด จะรวมตำบลเหล่านั้นเป็นหน่วยลงคะแนนเลือกตั้ง*เดียวกันก็ได้ แต่ห้ามมิให้รวมกันเกินกว่าสองตำบล ในเขตเทศบาลทั้งนี้ จะใช้หน่วยลงคะแนนเลือกตั้ง*ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรหรือสมาชิกสภาเทศบาล ครั้งสุดท้าย เป็นหน่วยลงคะแนนเลือกตั้ง*ตามพระราชบัญญัตินี้ก็ได้

ให้นายอำเภอประกาศกำหนดที่ลงคะแนนเลือกตั้ง*ของแต่ละหน่วยขึ้นไว้ไม่น้อยกว่าสามสิบวันก่อนวันเลือกตั้ง โดยระบุชื่อตำบลที่เป็นหน่วย หรือตำบลที่รวมกันเป็นหน่วย หรือหน่วยลงคะแนนเลือกตั้ง*ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาลที่ใช้เป็นหน่วยลงคะแนนเลือกตั้ง*ตามมาตราก่อนไว้ในประกาศนั้นด้วย

ที่ลงคะแนนเลือกตั้ง*นั้นต้องเป็นที่ซึ่งประชาชนเข้าออกได้โดยสะดวกเพื่อการเลือกตั้ง ทั้งมีลักษณะและเครื่องประกอบดังกำหนดในกฎกระทรวง

ก่อนวันเลือกตั้งไม่น้อยกว่าสามสิบวัน ให้นายอำเภอตั้งกรรมการตรวจคะแนนประจำหน่วยลงคะแนนเลือกตั้ง*แห่งละสามคน กับกรรมการสำรองไม่เกินสามคน และพนักงานคะแนนหนึ่งคนตามจำนวนที่เห็นสมควร ทั้งให้มีอำนาจปลดและตั้งบุคคลอื่นแทน ให้ถือว่ากรรมการตรวจคะแนน พนักงานคะแนน และบุคคลผู้ทำการในหน้าที่กรรมการตรวจคะแนนเป็นเจ้าพนักงานตามกฎหมาย

ก่อนเวลาเปิดการลงคะแนนครึ่งชั่วโมง ถ้ากรรมการตรวจคะแนนคนใดยังมิได้ไปถึงที่ลงคะแนนเลือกตั้ง* ให้กรรมการสำรองเข้าทำหน้าที่แทนจนกว่ากรรมการคนนั้นจะไปถึง ถ้ากรรมการตรวจคะแนนคนใดไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้ อันอาจเสียหายแก่การงานแล้ว ก็ให้กรรมการสำรองปฏิบัติหน้าที่แทนจนกว่ากรรมการตรวจคะแนนคนนั้นจะปฏิบัติหน้าที่ได้ ถ้ากรรมการสำรองมีไม่พอก็ให้กรรมการซึ่งอยู่ ณ ที่ลงคะแนนเลือกตั้ง*นั้นตั้งบุคคลซึ่งมีคุณสมบัติและไม่ต้องห้ามตามมาตรา ๒๙ เป็นกรรมการแทน

กรรมการตรวจคะแนนมีอำนาจหน้าที่รักษาความสงบเรียบร้อยในที่ลงคะแนนเลือกตั้ง* หากปรากฏว่าผู้ใดกระทำตนเป็นที่ขัดขวางรบกวนในกิจการเลือกตั้ง หรือจะทำความไม่เรียบร้อยขึ้น กรรมการตรวจคะแนนมีอำนาจที่จะสั่งให้ผู้นั้นออกไปเสียจากที่ลงคะแนนเลือกตั้ง* แต่ต้องมิให้ขัดต่อการที่ผู้มีสิทธิเลือกตั้งจะใช้สิทธิในการเลือกตั้ง

ในเขตเทศบาลให้เป็นหน้าที่ของเทศบาล และนอกเขตเทศบาลให้เป็นหน้าที่ของคณะกรมการนายอำเภอ จัดทำบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งขึ้นไว้ โดยคัดจากทะเบียนผู้เลือกตั้งตามกฎหมายว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร หรือทะเบียนสำมะโนครัว แล้วแต่กรณี และให้แก้ไขเพิ่มเติมต่อไปตามหลักฐานที่ปรากฏ

ให้เทศบาลหรือคณะกรมการอำเภอ แล้วแต่กรณี คัดบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งแยกออกตามหน่วยลงคะแนนเลือกตั้ง* แล้วให้คณะกรมการอำเภอประกาศไว้ก่อนวันเลือกตั้งไม่น้อยกว่าสามสิบวัน ณ ที่ลงคะแนนเลือกตั้ง*และที่อื่นที่เห็นได้ง่าย ดังต่อไปนี้ ถ้าในหน่วยลงคะแนนเลือกตั้ง*ใด แบ่งเขตการปกครองเป็นหมู่บ้าน บัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งสำหรับหมู่บ้านใด ให้ปิดไว้ในหมู่บ้านนั้น ถ้าหน่วยลงคะแนนเลือกตั้ง*ใดไม่ได้แบ่งเขตการปกครองเป็นหมู่บ้าน ให้แบ่งบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งออกเป็นส่วนไม่น้อยกว่าสี่ส่วน แต่ละส่วนให้ปิดไว้ใกล้ที่อยู่ของผู้มีสิทธิเลือกตั้งเท่าที่จะทำได้

ผู้มีสิทธิเลือกตั้งคนใดมีชื่ออยู่ในบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งสำหรับหน่วยลงคะแนนเลือกตั้ง*ใด ให้มีสิทธิลงคะแนนเฉพาะ ณ ที่ลงคะแนนเลือกตั้ง*แห่งหน่วยนั้น

ก่อนวันเลือกตั้งสิบห้าวันให้คณะกรรมการตรวจคะแนนประชุมกันเป็นครั้งแรกตั้งแต่ ๘.๐๐ นาฬิกา ถึง ๑๖.๐๐ นาฬิกา ณ ที่ลงคะแนนเลือกตั้ง*เพื่อพิจารณาคำร้องและแก้ไขเพิ่มเติมบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งตามมาตรา ๓๙ และมาตรา ๔๐ บัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งเท่าที่ได้แก้ไขเพิ่มเติมภายในกำหนดเวลาประชุมของคณะกรรมการดังว่านี้ ให้ประกาศไว้ ณ ที่ลงคะแนนเลือกตั้ง*ตั้งแต่วันประชุมของคณะกรรมการเป็นต้นไป ก่อนวันเลือกตั้งสามวัน ให้คณะกรรมการตรวจคะแนนประชุมกันอีกครั้งหนึ่งตั้งแต่ ๘.๐๐ นาฬิกา ถึง ๑๖.๐๐ นาฬิกา ณ ที่ลงคะแนนเลือกตั้ง*นั้น เพื่อแก้ไขเพิ่มเติมบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งตามคำสั่งศาล ดังบัญญัติไว้ในมาตรา ๓๙ และมาตรา ๔๐ และบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งอันได้แก้ไขเพิ่มเติมแล้วดังว่านี้ ให้ประกาศไว้ ณ ที่ลงคะแนนเลือกตั้ง*ตั้งแต่วันประชุมของคณะกรรมการเป็นต้นไป ให้พนักงานคะแนนทำหน้าที่เลขานุการในการประชุมของคณะกรรมการ

บุคคลใดไม่มีชื่อในบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งในหน่วยลงคะแนนเลือกตั้ง*ใด ถ้าเห็นว่าตนสมควรมีชื่อเป็นผู้มีสิทธิเลือกตั้งในหน่วยนั้นอาจร้องต่อคณะกรรมการตรวจคะแนนในวันและเวลาที่คณะกรรมการประชุมกันเป็นครั้งแรกตามมาตรา ๓๗ ถ้าคณะกรรมการตรวจคะแนนวินิจฉัยว่าผู้ร้องมีสิทธิลงคะแนนในหน่วยนั้นก็ให้เติมชื่อผู้ร้องลงในบัญชี ถ้าวินิจฉัยว่าผู้ร้องไม่มีสิทธิลงคะแนนในหน่วยนั้นก็ให้ยกคำร้องเสีย ในกรณีที่คณะกรรมการตรวจคะแนนยกคำร้องหรือไม่แก้ไขเพิ่มเติมบัญชีตามคำร้องของผู้ใดหรือในกรณีที่เทศบาลหรือคณะกรมการอำเภอ แล้วแต่กรณี ถอนชื่อผู้ใดออกจากบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งตามมาตรา ๓๘ ผู้นั้นมีสิทธิยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นซึ่งเขตเลือกตั้งนั้นอยู่ในเขตอำนาจ ถ้าศาลเห็นว่าผู้นั้นมีสิทธิลงคะแนนในหน่วยนั้นก็ให้สั่งให้คณะกรรมการตรวจคะแนนเติมชื่อลงในบัญชี ถ้าศาลเห็นว่าไม่มีสิทธิลงคะแนนในหน่วยนั้นก็ให้สั่งยกคำร้องเสีย และให้นำบทบัญญัติมาตรา ๒๔ มาใช้บังคับโดยอนุโลม การใดที่คณะกรรมการตรวจคะแนนได้ปฏิบัติไปก่อนรับคำสั่งศาล ให้เป็นอันสมบูรณ์ตามกฎหมาย

ผู้มีสิทธิเลือกตั้งคนใดเห็นว่าตามบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งปรากฏชื่อบุคคลที่ไม่มีสิทธิลงคะแนนในหน่วยลงคะแนนเลือกตั้ง*อาจร้องต่อคณะกรรมการตรวจคะแนนในวันและเวลาที่คณะกรรมการประชุมกันเป็นครั้งแรกตามมาตรา ๓๗ ให้ถอนชื่อบุคคลนั้นออกจากบัญชี ถ้าคณะกรรมการตรวจคะแนนวินิจฉัยให้ถอนชื่อบุคคลใดออกจากบัญชี ให้แจ้งเป็นหนังสือให้บุคคลนั้นทราบโดยเร็ว บุคคลผู้ถูกถอนชื่อหรือผู้ซึ่งคณะกรรมการยกคำร้อง หรือไม่แก้ไขเพิ่มเติมบัญชีตามคำร้องของตนตามความในวรรคก่อนก็ดี ผู้มีสิทธิเลือกตั้งคนใดเห็นว่าบุคคลที่เทศบาลหรือคณะกรมการอำเภอ หรือคณะกรรมการตรวจคะแนนได้เติมชื่อลงในบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งตามความในมาตรา ๓๘ หรือมาตรา ๓๙ แล้วแต่กรณี เป็นผู้ไม่มีสิทธิลงคะแนนก็ดี มีสิทธิยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นซึ่งเขตเลือกตั้งนั้นอยู่ในเขตอำนาจ และให้นำบทบัญญัติมาตรา ๓๙ มาใช้บังคับโดยอนุโลม

ถ้าไม่สามารถดำเนินการลงคะแนนหรือการลงคะแนนเลือกตั้งต้องหยุดชะงักลงในหน่วยลงคะแนนเลือกตั้ง*ใด เนื่องจากเกิดจลาจล อุทกภัย อัคคีภัย หรือเหตุนอกอำนาจอย่างอื่น ให้คณะกรรมการตรวจคะแนนแห่งหน่วยนั้นมีอำนาจเลื่อนการลงคะแนนแล้วรีบแจ้งให้นายอำเภอทราบ ในกรณีเช่นนี้ให้นายอำเภอประกาศกำหนดวันลงคะแนนใหม่ในหน่วยนั้นก่อนพ้นเจ็ดวัน นับแต่วันรับทราบว่าเหตุนั้นได้สงบลงแล้ว และต้องประกาศก่อนวันลงคะแนนไม่น้อยกว่าสิบห้าวัน ในกรณีที่การลงคะแนนต้องหยุดชะงักลง ให้ยกเลิกการลงคะแนนที่ได้กระทำมาแล้วในวันนั้น และให้คณะกรรมการตรวจคะแนนเปิดหีบบัตรเลือกตั้ง และทำลายบัตรเลือกตั้งเสียตามวิธีการที่กำหนดในกฎกระทรวง แล้วให้เริ่มต้นดำเนินการลงคะแนนในวันลงคะแนนที่กำหนดใหม่ตามความในวรรคก่อน

ขณะจะเปิดการลงคะแนน ให้กรรมการตรวจคะแนนเปิดหีบบัตรเลือกตั้งแสดงให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งซึ่งอยู่ ณ ที่ลงคะแนนเลือกตั้ง*เห็นว่าเป็นหีบเปล่า แล้วให้ปิดหีบบัตรเลือกตั้งใส่กุญแจประจำครั่งทับรูกุญแจไว้จนเสร็จการลงคะแนน

ในระหว่างเวลาเปิดการลงคะแนน ห้ามมิให้เปิดหีบบัตรเลือกตั้ง เว้นแต่มีความจำเป็นจึงให้คณะกรรมการตรวจคะแนนเปิดได้โดยมิให้เอาบัตรออกจากหีบ แล้วปิดหีบไว้ตามเดิม ในกรณีเช่นนี้ให้คณะกรรมการตรวจคะแนนกระทำต่อหน้าผู้มีสิทธิเลือกตั้งซึ่งอยู่ ณ ที่ลงคะแนนเลือกตั้ง* และให้ทำรายงานบันทึกแสดงเหตุในการเปิดหีบบัตรเลือกตั้งนั้นไว้ด้วย

ในการประชุมของคณะกรรมการตรวจคะแนนก็ดี การลงคะแนนก็ดี การนับคะแนนก็ดี ผู้สมัครแต่ละคนมีสิทธิที่จะแต่งตั้งให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งเป็นตัวแทนผู้สมัครประจำอยู่ ณ ที่ซึ่งจัดไว้ในที่ลงคะแนนเลือกตั้ง*ได้แห่งละคน ภายใต้บังคับมาตรา ๓๒ ตัวแทนผู้สมัครต้องได้รับความยินยอมให้ดูการดำเนินการเลือกตั้ง และอ่านบัตรแต่ละใบโดยไม่จับต้องบัตรในเมื่อกรรมการตรวจคะแนนอ่านบัตร ทั้งให้ได้ฟังการประชุมของคณะกรรมการตรวจคะแนนด้วย ตัวแทนผู้สมัครอาจร้องทักท้วงในเมื่อเห็นว่ากรรมการตรวจคะแนนปฏิบัติการไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ในกรณีเช่นนี้ให้พนักงานคะแนนจดบันทึกคำทักท้วงนั้นไว้ ห้ามมิให้ตัวแทนผู้สมัครจับต้องบัตรเลือกตั้ง หรือกล่าวโต้ตอบกับกรรมการตรวจคะแนนหรือระหว่างกันเอง โดยประการที่เป็นอุปสรรคต่อกิจการที่กำลังดำเนินอยู่ ในการตั้งตัวแทนผู้สมัคร ให้ใช้แบบตามที่กำหนดในกฎกระทรวง และให้ได้รับยกเว้นไม่ต้องเสียอากรแสตมป์

เมื่อเสร็จการลงคะแนนเลือกตั้งแล้ว ให้กรรมการตรวจคะแนนนับบัตร ตรวจบัตร และนับคะแนนโดยเปิดเผย ห้ามมิให้เลื่อนหรือประวิงการนับคะแนน เมื่อการนับคะแนนเสร็จแล้ว ให้กรรมการตรวจคะแนนประกาศผลของการนับคะแนน ณ ที่ลงคะแนนเลือกตั้ง*นั้น แล้วทำรายงานแสดงผลของการนับคะแนน เก็บรวบรวมเอกสารบรรจุหีบบัตรเลือกตั้ง และปิดหีบบัตรเลือกตั้งตามวิธีการที่กำหนดในกฎกระทรวง ส่งไปยังนายอำเภอโดยเร็ว ก่อนประกาศผลของการนับคะแนน ห้ามมิให้ผู้มีหน้าที่เป็นกรรมการตรวจคะแนนและพนักงานคะแนนแจ้งแก่ผู้ใดให้ทราบจำนวนบัตรเลือกตั้งซึ่งได้ลงคะแนนไว้ หรือให้ทราบจำนวนคะแนนอันได้ลงไว้สำหรับบุคคลใด หรือให้ทราบว่าผู้ใดได้ลงคะแนนหรือไม่

ผู้ใดมิได้มีอำนาจที่จะทำได้โดยชอบด้วยกฎหมาย กระทำด้วยประการใด ๆ โดยเจตนาขัดขวางหรือหน่วงเหนี่ยวมิให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งไปยังที่ลงคะแนนเลือกตั้ง*หรือเข้าไปในที่ลงคะแนนเลือกตั้ง* หรือมิให้ไปถึงที่ดังว่านั้นภายในกำหนดเวลาที่จะขอแก้บัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้ง หรือที่จะลงคะแนนเลือกตั้งได้ มีความผิดต้องระวางโทษปรับไม่เกินห้าร้อยบาท หรือจำคุกไม่เกินหกเดือน หรือทั้งปรับทั้งจำ และให้ศาลสั่งเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งมีกำหนดเวลาสี่ปี

ผู้ใดลงคะแนนเลือกตั้ง หรือพยายามลงคะแนนโดยรู้อยู่แล้วว่าตนไม่มีสิทธิเลือกตั้ง หรือไม่มีสิทธิลงคะแนนในหน่วยลงคะแนนเลือกตั้ง*นั้นได้ก็ดี ทอดบัตรหรือพยายามทอดบัตรมากกว่าบัตรหนึ่งหรือมากกว่าครั้งหนึ่งในการลงคะแนนเลือกตั้งก็ดี มีความผิดต้องระวางโทษปรับไม่เกินสองร้อยบาท หรือจำคุกไม่เกินสามเดือน หรือทั้งปรับทั้งจำ และให้ศาลสั่งเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งมีกำหนดเวลาสี่ปี

ผู้ใดก่อให้เกิดการวุ่นวายขึ้นในที่ลงคะแนนเลือกตั้ง*หรือในที่ประชาชนชุมนุมกันอยู่เพื่อรอการเข้าไปขอแก้บัญชีหรือลงคะแนนเลือกตั้ง ต้องระวางโทษปรับไม่เกินสองร้อยบาท หรือจำคุกไม่เกินสามเดือน หรือทั้งปรับทั้งจำ