พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการส่วนจังหวัด พ.ศ. 2498 เปลี่ยนอะไรบ้าง

สภาจังหวัดประกอบด้วยสมาชิกสองประเภท (๑) สมาชิกประเภทที่ ๑ ได้แก่ผู้ที่ซึ่งราษฎรเลือกตั้งขึ้นตามกฎหมายว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาจังหวัด มีจำนวนอย่างน้อยสิบสองคน ซึ่งยี่สิบสี่คน ให้ราษฎรในอำเภอเลือกตั้งสมาชิกสภาจังหวัดขึ้นอำเภอละหนึ่งคน ถ้าอำเภอใดมีราษฎรตามหลักฐานการทะเบียนราษฎรครั้งหลังที่สุดเกินกว่าสามหนึ่งหมื่นห้าพันคน ให้อำเภอนั้นมีสมาชิกเพิ่มขึ้นอีกหนึ่งคนทุกสามหนึ่งหมื่นห้าพัน เศษของสามหนึ่งหมื่นห้าพันถ้าถึงครึ่งให้นับเป็นสามหนึ่งหมื่นห้าพัน แต่ถ้าคำนวณตามเกณฑ์ในวรรคก่อนยังสองไม่ได้จำนวนสมาชิกครบสิบสองคนให้คงยี่สิบสี่คน ให้ถือว่าอำเภอหนึ่งมีสมาชิกได้หนึ่งคน และส่วนจำนวนสมาชิกที่ยังขาดจำนวนอยู่นั้น ให้ดำเนินการดังนี้ เอาสิบสองยี่สิบสี่หารจำนวนราษฎรในจังหวัดนั้น ได้ผลลัพธ์เท่าใดให้ถือเป็นเกณฑ์สำหรับคำนวณสมาชิกเพิ่ม โดยอำเภอใดมีจำนวนราษฎรมากที่สุด ให้อำเภอนั้นมีสมาชิกเพิ่มขึ้นอีกหนึ่งคน แล้วให้เอาผลลัพธ์หักจำนวนราษฎรของอำเภอนั้นออก เหลือเท่าใดให้ถือเป็นจำนวนราษฎรของอำเภอนั้น ในการพิจารณาเพิ่มสมาชิกที่ยังขาดจำนวนอยู่นั้น กระทำดังนี้ต่อ ๆ ไป จนได้สมาชิกครบจำนวนสิบสองคน (๒) สมาชิกประเภทที่ ๒ มีจำนวนเท่ากับสมาชิกประเภทที่ ๑ ประกอบด้วยผู้ที่รัฐมนตรีแต่งตั้ง โดยเลือกจากนายกเทศมนตรี ประธานกรรมการสุขาภิบาล และผู้ที่มีคุณสมบัติของผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง และไม่เป็นผู้ต้องห้ามตามกฎหมายว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาจังหวัดยี่สิบสี่คน

สมาชิกสภาจังหวัด ให้อยู่ในตำแหน่งได้คราวละห้าปี แต่ถ้าตำแหน่งสมาชิกว่างลงเพราะเหตุอื่น นอกจากถึงคราวออกตามวาระ ให้เลือกตั้งหรือแต่งตั้งสมาชิกสภาจังหวัดขึ้นแทน แล้วแต่กรณี ให้เต็มตำแหน่งที่ว่างภายในกำหนดเก้าสิบวัน แต่สมาชิกสภาจังหวัดที่เข้ามาแทนนั้น ให้อยู่ในตำแหน่งได้เพียงเท่ากำหนดเวลาของผู้ซึ่งตนแทน ถ้าตำแหน่งสมาชิกสภาจังหวัดว่างลงก่อนถึงกำหนดออกตามวาระไม่เกินหนึ่งร้อยแปดสิบวัน จะไม่เลือกตั้งหรือแต่งตั้งสมาชิกสภาจังหวัดขึ้นแทนตำแหน่งที่ว่างนั้นก็ได้

สมาชิกภาพแห่งสภาจังหวัดย่อมสิ้นสุดลงเมื่อ (๑) ถึงคราวออกตามวาระ หรือยุบสภาจังหวัด (๒) ตาย (๓) ลาออก ทั้งนี้ให้ถือว่าการลาออกจะสมบูรณ์ก็ต่อเมื่อโดยยื่นใบลาออกต่อผู้ว่าราชการจังหวัดได้ตอบรับใบลาเป็นหลักฐาน หากไม่ตอบรับภายในสามสิบวัน นับแต่วันที่ได้รับใบลา ก็ให้ถือว่าการลาออกมีผลสมบูรณ์นับแต่วันที่พ้นกำหนดสามสิบวัน (๔) ผู้ว่าราชการจังหวัดได้สอบสวนแล้วสั่งให้ออกโดยปรากฏว่าต่อมาเป็นผู้ขาดคุณสมบัติของผู้สมัครรับเลือกตั้ง หรือต้องห้ามตามกฎหมายว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาจังหวัด หรือ (๕) สภาจังหวัดวินิจฉัยให้ออกจากตำแหน่งโดยเห็นว่ามีความประพฤติในทางจะนำมาซึ่งความเสื่อมเสีย หรือก่อความไม่สงบเรียบร้อยแก่สภา หรือกระทำการอันอาจเสื่อมเสียประโยชน์ของจังหวัด มติในข้อนี้ต้องมีเสียงไม่ต่ำกว่าสองในสามของจำนวนสมาชิกที่อยู่ในตำแหน่ง (๖) การสิ้นสุดสมาชิกภาพของสมาชิกประเภทที่ ๒ นอกจากที่ระบุไว้แล้วรัฐมนตรีมีอำนาจสั่งให้ออก โดยเห็นว่าเป็นผู้ประพฤติในทางจะนำมาซึ่งความเสื่อมเสียแก่ศักดิ์ ตำแหน่ง หรือแก่จังหวัด หรือแก่ราชการ หรือฝ่าฝืนความสงบเรียบร้อยหรือสวัสดิภาพของประชาชน

ในปีหนึ่งให้มีสมัยประชุมสามัญสมัยหนึ่งซึ่งแล้วแต่สภาจังหวัดจะกำหนด วันเริ่มสมัยประชุมสามัญประจำปีให้สภาจังหวัดกำหนด การประชุมสภาจังหวัดครั้งแรก ต้องกำหนดให้สมาชิกได้มาประชุมภายในเก้าสิบวัน นับแต่การเลือกตั้งสมาชิกสภาจังหวัดเสร็จแล้ว

ภายใต้บังคับมาตรา ๑๖ สมัยประชุมสามัญให้มีกำหนดสามสิบวัน แต่ผู้ว่าราชการจังหวัดจะอนุญาต จะให้ขยายเวลาออกไปก็ได้ อนึ่ง ในระหว่างเวลาสามสิบวันนั้น ผู้ว่าราชการจังหวัดจะให้ปิดสมัยประชุมก็ได้

สมาชิกย่อมมีสิทธิตั้งกระทู้ถามผู้ว่าราชการจังหวัดในข้อความใด ๆ อันเกี่ยวกับการงานในหน้าที่ได้ แต่ผู้ว่าราชการจังหวัดย่อมทรงไว้ซึ่งสิทธิที่จะไม่ตอบเมื่อเห็นว่าข้อความนั้น ๆ ยังไม่ควรเปิดเผย เพราะเกี่ยวกับความปลอดภัยหรือประโยชน์สำคัญของจังหวัด หรือเกี่ยวกับนโยบายของราชการบริหารส่วนกลางจังหวัดได้ นอกจากตั้งกระทู้ถามในสภาแล้ว สมาชิกสภาจังหวัดย่อมมีสิทธิสอบถามข้อเท็จจริงต่อผู้ว่าราชการจังหวัดเกี่ยวกับงานในอำนาจหน้าที่ของราชการบริหารส่วนภูมิภาค คำสอบถามและการตอบให้บันทึกหรือทำเป็นหนังสือเสนอกระทรวงทบวงกรมที่เกี่ยวข้องกับงานนั้น โดยผ่านทาง ผู้ว่าราชการภาคจังหวัดย่อมทรงไว้ซึ่งสิทธิที่จะไม่ตอบ เมื่อเห็นว่าข้อความนั้น ๆ ยังไม่ควรเปิดเผย เพราะเกี่ยวกับความปลอดภัยหรือประโยชน์สำคัญของจังหวัดหรือเกี่ยวกับนโยบายราชการบริหารส่วนกลาง

ให้จังหวัดมีข้าราชการส่วนจังหวัด โดยมีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นผู้ปกครองบังคับบัญชา และจัดแบ่งการบริหารออกเป็นส่วนต่าง ๆ ตามปริมาณและคุณภาพของงาน โดยมีผู้ (๑) สำนักงานจังหวัด มีหน้าที่เกี่ยวกับกิจการทั่วไปของจังหวัด มีเลขานุการจังหวัดเป็นผู้ปกครองบังคับบัญชาข้าราชการและรับผิดชอบต่อผู้ว่าราชการจังหวัดเป็น (๒) ส่วนต่าง ๆ ซึ่งจังหวัดตั้งขึ้น มีหน้าที่เกี่ยวกับกิจการส่วนจังหวัดในส่วนนั้น มีหัวหน้าส่วนราชการเป็นผู้ปกครองบังคับบัญชา และรับผิดชอบต่อผู้ว่าราชการจังหวัด ข้าราชการส่วนจังหวัดมีฐานะเป็นข้าราชการพลเรือน การให้คณะกรรมการซึ่งประกอบด้วย ผู้แทนกระทรวงมหาดไทยเป็นประธาน ผู้แทนกระทรวงการคลัง ผู้แทนกระทรวงที่เกี่ยวข้องเป็นกรรมการ พิจารณากำหนดตำแหน่ง ชั้นและตำแหน่งใดเป็นอัตราเงินเดือนของข้าราชการส่วนจังหวัดให้รัฐมนตรีทำความตกลงกับกระทรวงเจ้าสังกัด และ ก.พ.แต่ละจังหวัด ให้นำกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการพลเรือน และกฎ ก.พ. ในส่วนที่เกี่ยวกับการบรรจุ การแต่งตั้ง อัตราเงินเดือน การเลื่อนชั้น การเลื่อนอันดับเงินเดือน การเลื่อนขั้นเงินเดือน การโอน การให้กลับเข้ารับราชการ การสอบแข่งขัน การสอบคัดเลือก การคัดเลือก การสอบสวน การรักษาวินัยและการออกจากราชการ มาใช้บังคับแก่ข้าราชการส่วนจังหวัดโดยอนุโลม โดยให้คณะกรมการกรรมการจังหวัดทำมีอำนาจหน้าที่เป็น อ.ก.พ. กรม และหรือ อ.ก.พ. กระทรวง และให้ผู้ว่าราชการจังหวัดมีอำนาจหน้าที่เช่นเดียวกับอธิบดี และผู้ว่าราชการภาคมีอำนาจหน้าที่เช่นเดียวกับเจ้าหรือเจ้ากระทรวง แล้วแต่กรณี การโอนระหว่างข้าราชการส่วนจังหวัดกับข้าราชการพลเรือนสังกัดกระทรวงตามที่กำหนดไว้ในกฎหมายว่าด้วยระเบียบทบวงกรมต่าง ๆ ในชั้น อันดับ และขั้นที่ไม่สูงกว่าเดิมอาจทำได้โดยกระทรวงทบวงกรม เจ้าสังกัดและจังหวัดได้ตกลงในการโอนทั้งข้าราชการพลเรือนผู้นั้นได้ยินยอมด้วย เมื่อเป็นการสมควร จะตราพระราชกฤษฎีกาให้ข้าราชการส่วนจังหวัดมีสิทธิอย่างอื่นบรรดาที่กฎหมายให้ไว้แก่ข้าราชการพลเรือนก็ได้ การโอนข้าราชการส่วนจังหวัดมาเป็นข้าราชการพลเรือนตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการพลเรือนให้กระทำโดยอนุมัติ ก.พ.

ภายใต้บังคับแห่งกฎหมายว่าด้วยเทศบาลและ กฎหมายว่าด้วยสุขาภิบาลและกฎหมายอื่น ให้จังหวัดมีอำนาจหน้าที่ดำเนินกิจการส่วนจังหวัด ดังต่อไปนี้ (๑) การรักษาความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน (๒) การประถมศึกษา การอาชีวศึกษา การทำนุบำรุงศาสนา และการส่งเสริมวัฒนธรรม (๓) การสังคมสงเคราะห์ อันรวมทั้งการสาธารณูปการ และการประกันสังคมด้วย (๔) การป้องกันโรค การบำบัดโรค และการจัดตั้งและบำรุงสถานพยาบาล (๕) การจัดให้มีและบำรุงทางน้ำ ทางบก และการชลประทานราษฎร์ (๖) การรักษาความสะอาดของถนน ทางเดิน และที่สาธารณะ รวมทั้งการกำจัดมูลฝอยและสิ่งปฏิกูล (๗) การจัดให้มีน้ำสะอาดและการประปา (๘) การจัดให้มีตลาด และท่าเทียบเรือ (๙) การจัดให้มีและบำรุงการไฟฟ้า หรือแสงสว่าง โดยวิธีอื่น (๑๐) การจัดให้มีฌาปนสถาน (๑๑) การจัดให้มีและบำรุงสถานที่สำหรับการกีฬา การพักผ่อนหย่อนใจ สวนสาธารณะ สวนสัตว์ ตลอดจนสถานที่ประชุมอบรมราษฎร (๑๒) การบำรุงและส่งเสริมการทำมาหากินของราษฎร (๑๓) การแบ่งสรรเงินซึ่งตามกฎหมายจะต้องแบ่งให้เทศบาลและสุขาภิบาลแก่ราชการส่วนท้องถิ่น (๑๔) การจัดการคุ้มครอง ดูแล และหาผลประโยชน์จากทรัพย์สินส่วนจังหวัด (๑๕) การป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยต่าง ๆ และ (๑๖) กิจการอื่น ๆ ซึ่งจำเป็นเพื่อประโยชน์ของราษฎรและท้องถิ่น หรือหน้าที่อื่นซึ่งกฎหมายบัญญัติให้เป็นหน้าที่กิจการส่วนจังหวัด ทั้งนี้ ให้ดำเนินการภายในวงเงินงบประมาณที่ตั้งทางจังหวัด ซึ่งได้รับอนุมัติจากสภาจังหวัดแล้ว

การดำเนินกิจการส่วนจังหวัด ซึ่งมีลักษณะเป็นการพาณิชย์จะอาจทำได้โดยการตราเป็นข้อบัญญัติจังหวัด ทั้งนี้ ภายใต้บังคับแห่งระเบียบกระทรวงมหาดไทย ออกตามความในมาตรา ๔๓

ให้กระทรวงมหาดไทยตราระเบียบว่าด้วยการคลัง รวมตลอดถึงวิธีการงบประมาณ การรักษาทรัพย์สินส่วนจังหวัด การจัดหาผลประโยชน์จากทรัพย์สินส่วนจังหวัด การพาณิชย์ส่วนจังหวัด การจัดหาพัสดุ และการจ้างเหมาขึ้นไว้

รัฐมนตรีมีอำนาจที่จะยุบสภาจังหวัดเพื่อให้ราษฎรเลือกตั้งใหม่ ในคำสั่งยุบเช่นนี้ ต้องแสดงเหตุผลและมีกำหนดให้เลือกตั้งสมาชิกใหม่ภายในเก้าสิบวัน ในกรณีดังกล่าวในวรรคแรก ให้แต่งตั้งสมาชิกประเภทที่ ๒ ขึ้นใหม่

ผู้ว่าราชการภาคจังหวัดอาจสั่งยกเลิกเพิกถอนมติซึ่งมิใช่ข้อบัญญัติจังหวัดเมื่อเห็นว่ามตินั้นมีลักษณะเป็นการเมืองแห่งรัฐ หรือฝ่าฝืนกฎหมาย กฎ หรือข้อบังคับของทางราชการ หรือนอกเหนือกิจการส่วนจังหวัด ในกรณีที่ผู้ว่าราชการจังหวัดเห็นว่า มติของสภาจังหวัดเข้าลักษณะดังกล่าวในวรรคแรก ผู้ว่าราชการจังหวัดจะยับยั้งการปฏิบัติตามมติไว้ก่อนก็ได้ แล้วให้เสนอไปยังผู้ว่าราชการภาค ถ้าผู้ว่าราชการภาคไม่ต้องสั่งเพิกถอนมตินั้นภายในกำหนดหกสิบวัน นับแต่วันที่สภาจังหวัดมีมติ โดยแจ้งคำสั่งเพิกถอนพร้อมด้วยเหตุผลไปยังประธานสภาจังหวัด หากพ้นกำหนดหกสิบวันแล้ว ผู้ว่าราชการจังหวัดไม่สั่งเพิกถอนมติของสภาจังหวัดดังกล่าว ผู้ว่าราชการจังหวัดต้องปฏิบัติตามมตินั้นทันที ห้ามมิให้สภาจังหวัดอภิปรายคำสั่งของผู้ว่าราชการจังหวัดซึ่งสั่งเพิกถอนมติของสภาจังหวัดตามความในมาตรานี้